Sivalik

Sivalik (Old Himolay, Çuriya tepaliklari) — Himolay toğ tizimining eng janubiy, eng past va geologik jihatdan eng yoş bosqiçi. ÖzME'ga köra, bu nisbatan past tizmalar Hindiston va Nepal hududida, Pir-Panjal va Mahabharat tizmalari oraliğida joylaşgan; keng ma'noda esa Sivalik deb Himolayning Kaşmirdan Tista daryosigaça çözilgan qismining janubiy çekka tizmalari tuşuniladi.12

Rusça va inglizça Vikipediyaga köra, nom hind va nepal tillaridagi «şivalik parvat» iborasidan kelib çiqqan bölib, «Şivaga tegişli» yoki «Şivaning soçlari» degan ma'noni anglatadi. Tizma Çuriya va Çur tepaliklari nomlari bilan ham ma'lum, uning ğarbiy qismi Margalla tepaliklari deb ataladi.

ÖzME'ga köra, Sivalik şimoli-ğarbdan janubi-şarqqa 1700 km masofaga çözilgan parallel tizmalardan iborat bölib, eng baland nuqtasi 2591 m. Rusça Vikipediyaga köra, toğlarning örtaça balandligi 700–1200 m, kengligi 8–50 km. Tizma Tista daryosi vodiysidan Nepal, Hindistonning Uttarakxand va Himaçal-Pradeş ştatlari orqali Pokiston şimoligaça boradi; şimoli-ğarbiy qismi Hindiston va Pokiston örtasidagi bahsli hududlarda joylaşgan. Sivalik Kiçik Himolay toğlarini Hind-Gang tekisligidan ajratib turadi va bu tekislik ustidan keskin kötariladi. ÖzME'ga köra, u Katta Himolaydan vodiylar bilan ajralgan.

ÖzME'ga köra, tizmalar qumtoş va konglomeratlardan tuzilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, bu jinslar şimoldagi Himolay toğlarining yemirilişidan hosil bölgan va ziçlaşib qotgan çökindilar bölib, ularning yoşi taxminan 16–5,2 million yil deb baholanadi; ular hali yaxşi ziçlaşmagan. Janubdan tizma Asosiy frontal surilma deb ataladigan yoriqlar tizimi bilan çegaralanadi.

Tizmalarning yon bağirlarini daryolar çuqur kesib ötgan. ÖzME'ga köra, bu yerda tropik örmonlar ösadi, çoy plantatsiyalari bor. Rusça Vikipediyaga köra, şarqiy qismida ğarbiy qismga nisbatan ança köp yoğin tuşadi, asosan jala tarzida. Örmonlar kesilgan joylarda tuproq eroziyasi kuçli rivojlangan. Toğ etaklarida terai deb ataladigan botqoqlaşgan çakalakzorlar çözilgan; Nepalda Sivalik va Kiçik Himolay orasida issiq va nam içki terai vodiylari joylaşgan.

Inglizça Vikipediyaga köra, Sivalik tepaliklari umurtqali hayvonlarning boy qoldiqlari bilan maşhur. Bu yerdan ma'lum bölgan eng yirik toşbaqa — Megaloçelys atlas, qiliçtişli muşuk, eng yirik jirafasimon hayvon — sivaterium hamda sivapitek maymunining qoldiqlari topilgan. Hududda taxminan 500–125 ming yil oldingi örta paleolit davriga oid soan madaniyati izlari ham aniqlangan; bu madaniyat Pokistondagi Soan vodiysi nomi bilan atalgan.