Taksofon

Taksofon, telefon-avtomat — har kim haq tölab foydalana oladigan ommaviy telefon apparati. U abonentni boşqa abonent bilan bir martalik suhbat uçun ulab beradi. Rusça Vikipediyaga köra, haq tanga, jeton yoki telefon, debet va kredit kartalari orqali tölanişi mumkin. Aloqa sohasida taksofon deb öz raqamiga ega bölmagan, ya'ni odatda faqat çiquvçi qönğiroqlar uçun möljallangan telefon liniyasiga ham aytiladi.1

ÖzME'ga köra, taksofonlar mahalliy (şahar va qişloq), şaharlararo hamda har ikkala aloqa turiga xizmat qiluvçi xillarga bölinadi. Apparatning asosiy qismlari — elektr zanjirlari bloki, tanga yoki jetonni tekşiruvçi qurilma va pul yiğgiç. Elektr zanjirlari bloki apparatni telefon stansiyasiga ulaydi va uzadi, nutqni qabul qilib uzatadi, taşlangan tanga yoki jetonni tekşiradi va abonent javob bermasa uni qaytarib beradi. ÖzME'ga köra, taksofondan qisqa raqamli favqulodda xizmatlarga (01, 02, 03 va boşqalar) bepul qönğiroq qiliş mumkin; tanga va jeton bilan bir qatorda maxsus kartoçka bilan işlaydigan apparatlar ham keng tarqalgan.

Rusça Vikipediyaga köra, telefon 1876-yilda patentlangan, haq evaziga hamma foydalana oladigan telefonlar haqidagi ilk ma'lumotlar esa 1878-yilga tegişli: AQŞning Konnektikut ştatida aloqa salonida har bir yölovçi pul tölab qönğiroq qila olgan. Tölovni avtomatlaştirişga 1885-yildan urinişlar bölgan, ammo ular qöllab-quvvatlanmagan.

Taksofonni yaratib, uni sanoat miqyosida işlab çiqarişni yölga qöygan kişi Uilyam Grey hisoblanadi. Rivoyatga köra, 1888-yilda xotini kasal bölib qolganda u şifokorni çaqiriş uçun telefon topa olmay qiynalgan va şu voqeadan söng hamma uçun oçiq pullik telefon ğoyasini ilgari surgan. Patent 1889-yilda olingan va öşa yili birinçi taksofon Xartford bankida örnatilgan. 1891-yilda Grey va uning şeriklari taksofon işlab çiqaruvçi kompaniya taşkil etgan.

Rusça Vikipediyaga köra, Rossiyada ilk taksofonlar Moskvada 20-asr boşlarida paydo bölgan: 1909-yilga kelib şahar içida 26 ta telefon-avtomat işlagan. Sovet davrida köp xonadon va hatto ayrim muassasalarda telefon bölmagani uçun taksofonlar köpinça yagona aloqa vositasi bölgan; 1938-yilda Moskvadagi taksofonlar soni 2000 dan oşgan.

21-asr boşlaridan uyali aloqa arzonlaşib, keng ommalaşgaç, taksofonlar telefon kompaniyalariga kam foyda keltira boşlagan va köp mamlakatlarda ular olib taşlangan. Rusça Vikipediyaga köra, ayrim mamlakatlarda ularning tarmoği hali ham saqlanib qolgan: masalan, AQŞda 2012-yilda 305 mingta telefon-avtomat bölgan va ular orqali yiliga 50 millionga yaqin qönğiroq qilingan.