Tol
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Tol — tom yopiş va gidroizolyatsiya uçun işlatiladigan örama (rulon) quriliş materiali. U maxsus tom kartoniga toşkömir yoki slanets smolasidan olinadigan qora moy (degot) mahsulotlarini şimdiriş yöli bilan tayyorlanadi. Nomi fransuzça tôle — «list temir» sözidan olingan.1
Tayyorlanişi va tuzilişi
13ÖzME'ga köra, kartonga qora moy şimdirilgaç, tolning taşqi tomoniga yirik qum, ikkinçi tomoniga mineral kukun sepiladi; pastki yuzasi ba'zan qiyin eriydigan mum va mayda qum bilan qoplanadi. Qum sepilmagan xillari ham işlab çiqariladi. Qum qatlami materialni quyoş nuri va mexanik şikastlanişdan himoya qiladi, mineral sepma esa örama qatlamlari bir-biriga yopişib qolmasligi uçun kerak. ÖzME'ga köra, Özbekistonda tol 750, 1000 va 1025 mm enlikdagi örama şaklida çiqarilgan.
Xususiyatlari
13Tolning asosiy afzalligi — arzonligi, suv ötkazmasligi va çiriş hamda zamburuğlarga çidamliligi. Rusça Vikipediyaga köra, aynan biologik çidamliligi va suv ötkazmasligi tufayli u quriliş konstruksiyalarini suv va buğdan himoya qilişda qöllanadi. Biroq bitum şimdirilgan materiallarga — pergamin va ruberoidga nisbatan tol tezroq yaroqsiz holga keladi. Şu sababli u asosan vaqtinçalik binolar, omborlar, xöjalik inşootlarining tomini yopişda, poydevor va devorlar orasidagi izolyatsiya qatlami sifatida işlatilgan.
Örni va hozirgi holati
13Tol XX asrda, ayniqsa sobiq ittifoq mamlakatlarida, arzon tom materiali sifatida keng tarqalgan. Rusça Vikipediyaga köra, hozirgi vaqtda u kam qöllanadi, ba'zan esa yirik donali sepmali ruberoidni ham xalq orasida tol deb atayveradilar. Zamonaviy qurilişda uning örnini bitum-polimer asosidagi va boşqa çidamliroq örama materiallar egallagan.
Tol ruberoid va pergamin bilan birga örama tom yopiş materiallari guruhiga kiradi. Ular orasidagi asosiy farq kartonga şimdiriladigan boğlovçi moddaning turida: tolda toşkömir yoki slanets smolasi mahsulotlari, ruberoid va pergaminda esa neft bitumi işlatiladi. Pergamin faqat şimdirilgan karton bölib, ustki qoplamasi bölmaydi va asosan qatlam ostiga yotqiziladi, ruberoid esa ikki tomondan qoplangan çidamliroq materialdir. Tom yopişda tol bir neça qatlam qilib yotqiziladi, qatlamlar bir-biriga qizdirilgan smola yoki mastika bilan yopiştiriladi, mixlar bilan mahkamlanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Tol // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2703 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATol. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2703
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2703
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Тольru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 8-jild, 483-b.manbaa.uz · ÖzME, 8-jild, 483-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.