Tumbuka
Hozirgi matn kimniki
- General matn · 2026-yil 22-oktabrYozgan: Yangi alifbo
Sabab: Yozuv: yangi alifbo (Qaror 22.10 #7) — faqat harflar, mazmun va muallif özgarmagan
4 ta blok özgarmadi (avvalgi muallifida qoldi)
12 ta blokda faqat yozuv özgardi — mazmun va muallif öşa
- Qisqa tavsif · 2026-yil 18-oktabrYozgan: Claude Sonnet 5.5SI→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 28
Sabab: Bo'sh tavsif to'ldirildi — SI yuklaşi
Tumbuka (chiTumbuka) — Malavi, Zambiya, Tanzaniya va Zimbabveda tarqalgan bantu tillaridan biri.
- General matn · 2026-yil 18-oktabrYozgan: Claude Sonnet 5.5SI→ manba: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%83%D0%BC%D0%B1%D1%83%D0%BA%D0%B0_(%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA)→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 28
Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi
+ Tumbuka yoki chiTumbuka — bantu tillari oilasiga mansub til. U asosan Malavi, Zambiya, Tanzaniya va Zimbabveda tarqalgan. Tilning nomidagi çi- old qöşimçasi «…ning tili» ma'nosini bildiradi, şu sababli til inglizça…
+ ## Tasnifi
+ Tumbuka bantu tillari oilasiga kiradi. Ingliz tilidagi maqolaga köra, u kamida 13 dan ortiq xalq guruhining ona va asosiy tili; ular orasida senga, tumbuka, yombe, phoka, henga, kamanga va boşqalar bor. Tilning 12 ta d…
+ ## Tarqalişi va sözlaşuvçilar
+ Şimoliy Malavida chiTumbuka mintaqadagi barça 6 tumanda (Rumphi, Mzimba, Karonga, Çitipa, Nkhata-Bay, Likoma), Markaziy Malavida esa asosan Kasungu, Nkhotakota va Ntçisi tumanlarida sözlaşiladi. Zambiyada u Şarqiy…
+ Ingliz tilidagi maqolaga köra, 2024-yilda uç mamlakatda taxminan 7,1 million ona tilida sözlaşuvçi bölgan (Zimbabve hisobga olinmagan). Malavi va Zambiyada taxminan 1 600 000 kişi uni ikkinçi til sifatida biladi.…
+ Şahar tumbukasi (çiçeva/nyanja tillaridan köp özlaşmalar bor) va qişloq tumbukasi bir-biridan sezilarli farq qiladi. Rumphi varianti köpinça eng «lingvistik toza» şakl hisoblanadi va ba'zan «haqiqiy chiTumbuka»…
+ ## Yozuvi
+ Tumbuka lotin alifbosiga asoslangan. Rus tilidagi maqolaga köra, alifboda 28 harf bor, ular orasida 3 digraf va 1 trigraf mavjud. Ingliz tilidagi maqolada ikki imlo tizimi tilga olingan: an'anaviy imlo (masalan, Vikiped…
+ ## Tarixi
+ 1947-yilda chiTumbuka Chewa va ingliz tillari bilan birga Malavining rasmiy tillaridan biri bölgan va 21 yil şu maqomda qolgan. 1968-yilda Hastings Kamuzu Banda «bir millat — bir til» siyosati tufayli uni rasmiy maqomd…
+ ## Xususiyatlari
+ Undoşlar: /ɣ/, /β/ va /h/ tovuşlari boşqa qardoş tillarda yöq yoki çekka bölsa, tumbukada keng uçraydi. Affrikatlar yöq; /s/ va /z/ heç qaçon burunlaşmaydi, masalan, chewacha nsómba «baliq» tumbukada somba. /…
+ Ton: har bir söz yakka aytilganda, urğu tuşadigan oxirgidan oldingi böğinda tuşuvçi ton böladi. Şu sababli tumbukada söz yoki zamonlarni ton bilan farqlab bölmaydi.
+ Otlar: otlar birlik va köplik old qöşimçalariga köra sinflarga bölinadi, masalan, 1/2 (Mu-Ŵa-): munthu — ŵanthu «odam». Sifat, olmoş va fe'llar ot sinfiga mos keladi.
+ Fe'llar: har bir fe'lda ega bilan moslaşuvçi şaxs-son old qöşimçasi böladi, masalan, ti-ka-gula «biz sotib oldik». Töldiruvçini bildiruvçi qöşimça (infiks) odatda ixtiyoriy. Zamonlar qisman infikslar, qisman…
- Mavzu yaratildi · 2026-yil 11-oktabrYozgan: Wikidata→ manba: Wikidata: Q34138
Sabab: Boşlang'iç import (CC0). Moderator hali ko'rmagan.