Venezuelan Sign Language

Venesuela jest tili (ispança: Lengua de Señas Venezolana, LSV) — Venesuelada karlar orasida tarqalgan milliy jest tili. Til keng qöllanadi.

Materialda tilning boşqa jest tillari bilan genetik aloqasi haqida aniq tasnif berilmagan. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, tilning şakllanişida Ispaniyadan kelgan öqituvçilar bilgan ispan jest tili ham rol öynagan körinadi. Tadqiqotlarga köra, LSV boşqa jest tillarida tavsiflangan tuziliş unsurlariga ega: yönalişli belgilar, klassifikatorli belgilar, kayfiyat va aspektni bildiriş uçun belgi şaklining özgarişi hamda argument rollarini aniqlaşda kuçli pragmatik boğliqlik.

Venesuelada LSV va ispan tilida milliy ikki tilli ta'lim dasturi mavjud, biroq kattalar işlatadigan til sinfda öqitiladigan tildan farq qiladi. Lahjalar haqida ma'lumot yöq. Foydalanuvçilar orasida tilni asosiy muloqot vositasi qilgan karlar ham, turliça darajada biladigan eşituvçilar ham bor.

Foydalanuvçilar soni noma'lum. Venesuelada 1,2 million kar borligi aytiladi, ammo ularning aksariyati eşitiş qobiliyatini umrining keyingi davrida yöqotgan. 2004-yilda davlat maktablarida 3000 dan ortiq kar bola öqigan, kar uyuşmalarida taxminan 9000 a'zo bölgan. Bolalarning taxminan 0,2 foizi tuğma kar tuğilişini hisobga olib, mamlakatda tuğma kar odamlar soni taxminan 15 000 deb baholanadi. Ularning qançasi LSVda sözlaşişi ma'lum emas.

LSV uçun yozuv tizimi haqida manbada ma'lumot yöq. Daktil alifbo (barmoq alifbosi) ham işlatiladi. Venesuela Karlar federatsiyasi (Federación Venezolana de Sordos) naşr etgan katta luğat mavjud.

«Venesuela jest tili» atamasi 1930-yillardan qöllana boşlagan; til maktablarda 1937-yildan beri işlatiladi. Venesuelada jest tilidan foydalanuvçi kar jamoasi haqidagi eng qadimgi ma'lumotlar 1930-yillarga oid. 1935-yilda Karakasda eşitiş qobiliyati past yoki kar bolalar uçun birinçi maktab — Venesuela körlar va karlar instituti (Instituto Venezolano de Ciegos y Sordomudos) oçildi. U bolalar uyda işlatgan köplab belgilardan jest tili yaratgan kiçik jamoaning beşigi böldi. Bir neça yildan söng institut ma'muriyati kör va kar öquvçilarning ta'limini ajratib, Karlar ustaxona maktabini (Escuela Taller de Sordomudos) taşkil etdi. Maktab Ispaniyada tayyorlangan, ispan jest tilini biladigan eşituvçi öqituvçilarni işga oldi. Öquvçilar yaratgan tizim va öqituvçilar tili aralaşuvi hozirgi LSVning kelib çiqişi bölgan körinadi.

1950-yilda maktablarning birinçi bitiruvçilari Karakas karlar uyuşmasini (Asociación de Sordomudos de Caracas) tuzdi. Uni Madridda kar jamoasi yetakçisi bölgan muhojir Xose Arkero Urbano boşqargan. Uyuşma faoliyatida iştirok etganlarning xotiralariga köra, Arkero olib kelgan belgilar LSVni yanada özgartirgan. Şu sababli köpçilik venesuelalik karlar Arkerodni LSVning yaratuvçisi deb hisoblaydi.

1999-yilda kar uyuşmalarining faol harakatidan söng ta'sis majlisi Venesuela amaldagi konstitutsiyasiga LSVga oid ikkita moddani kiritdi. 81-modda karlarning LSV orqali muloqot qiliş huquqini tan oladi, 101-modda esa karlarning davlat va xususiy televideniye orqali öz tilida xabardor böliş huquqini belgilaydi. Biroq 9-moddada «rasmiy til» maqomi ispan tiliga (butun mamlakatda) va mahalliy tillarga (ajdodlar hududlarida) berilgan; LSV bunday maqomga ega emas, konstitutsiya faqat undan foydalaniş huquqini tan oladi.

LSV tuzilişi jihatidan boşqa jest tillariga xos unsurlarga ega: yönalişli belgilar, klassifikatorlar, kayfiyat va aspektni belgi şakli orqali ifodalaş. Grammatikani örganiş natijasida mamlakatdagi kar jamoasining psixolingvistik, sotsiolingvistik va etnolingvistik jihatlari ham tadqiq qilingan.