Ventyan
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Ventyan — Laosning poytaxti va eng yirik şahri, Mekong daryosi sohilidagi port. Şahar alohida ma'muriy birlik hisoblanadi va mamlakatning asosiy savdo markazi hamdir.
Tarixi
13Laosning tarixiy manbalariga köra, Ventyanga şahzoda Thattaradtha asos solgan. U avval Mekongning ğarbiy qirğoğida Maha Thani Si Phan Phao şahrini barpo etgan; hozir u yerda Tailandning Udon Tani şahri joylaşgan. Özbekça Vikipediyada Ventyanga 13-asrda asos solingani aytiladi. Inglizça Vikipediyada esa 1135-yilga oid Vyetnam yozuvida Văn Đan (Ventyan) nomi tilga olinişi, 1171-yilda Chanthaburi (Ventyan) hukmdorining Ngoenyang qirolligiga yurişi haqida ma'lumot bor.
1354-yilda Fa Ngum Lan Xan (Lansang) qirolligiga asos solganida Ventyan muhim ma'muriy markazga aylandi. 1563-yilda qirol Settatirat Birma bosqini xavfi tufayli poytaxtni Ventyanga köçirdi. 1707-yilda Lan Xan qulagaç, Ventyan mustaqil Ventyan qirolligining poytaxti böldi. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, 1779-yilda bu qirollik zabt etilib, Siamga vassal bölgan.
1827-yilda qirol Anouvong qözğoloni muvaffaqiyatsiz tugagaç, şahar Siam armiyasi tomonidan yoqib yuborilib, talon-taroj qilindi. 19-asr oxirida fransuzlar kelganida şahar böş va örmon bilan qoplangan edi. Fransiya hukmronligi 1893-yilda örnatildi, 1899-yilda Ventyan Fransiyaning Laos protektorati poytaxtiga aylandi. Fransuzlar şahar va buddist ibodatxonalarini tikladi.
Ikkinçi jahon uruşida şaharni Yaponiya armiyasi bosib oldi. Fransuz qöşinlari uni qaytarib olgan sanani manbalar turliça körsatadi: özbekça va rusça manbalarda 1945-yil 24-aprel, inglizçada 1946-yil 24-aprel. Özbekça Vikipediyada Ventyan 1946—75-yillarda, boşqasida 1949-yildan mustaqil Laos qirolligi poytaxti deyiladi. Fuqarolar uruşi (1960—1973) davrida şahar asosiy uruş nuqtasi böldi. 1975-yil 2-dekabrda Patet Lao harakati nazoratni qölga olib, Laos Xalq Demokratik Respublikasini e'lon qildi.
Geografiyasi
13Şahar Mekong daryosining çap sohilida, Tailand çegarasi yaqinida joylaşgan va Ventyan prefekturasi tarkibiga kiradi.
Aholisi
13Özbekça Vikipediyada aholi soni 531,8 ming kişi (1990-yillar örtalari) deyilgan. Rusça Vikipediyada 2020-yil bahosi 948 487 kişi, inglizçada 2023-yil röyxati böyiça 840 000 kişi keltirilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1943-yilda Ventyan aholisining 53 foizini vyetnamliklar taşkil etgan.
Iqtisodiyoti
13Ventyan mamlakatning muhim savdo markazi; Laosning deyarli barça import va eksporti şu şahar orqali ötadi. Sanoati şoli oqlaş, kön, ip gazlama, şoyi, kimxob va mebel işlab çiqaruvçi mayda korxonalardan iborat. 2011-yilda Janubiy Koreya hamkorligida fond birjasi oçilgan. Şahar çet el investitsiyalari hisobiga ösgan.
Şahar Mekong daryosi va avtomobil yöllari orqali qöşni mamlakatlar bilan boğlangan. Tailand-Laos döstlik köprigi Ventyanni Tailandning Nongkxay şahri bilan boğlaydi (avtomobil qatnovi 1994-yildan). 2021-yil 3-dekabrdan şaharda Boten—Ventyan temir yöli boşlanadi. Vattay xalqaro aeroporti şaharga xizmat qiladi.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Ventyanda Laos Milliy universiteti, Milliy kutubxona va muzeylar bor. Me'moriy yodgorliklar orasida Fra-Keo (1565) va Sisaket (1820) ibodatxonalari, qirol saroyi mavjud. Şuningdek, Pha That Luang stupasi, Patuxai yodgorligi (1957—1968), Buddha-park (1958), Laos Milliy muzeyi, Talat Sao bozori, That Dam, Wat Si Muang va boşqa ibodatxonalar maşhur. Şahar milliy axborot vositalari markazi hamdir.
Nomi
13Şahar nomi pali tilidan „sandal daraxti şahri“ ma'nosini anglatadi. Laosliklarning bir qismi uni „oy şahri“ deb talqin qiladi (sanskrit çandra).
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ventyan // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/527 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAVentyan. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/527
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/527
Raqamlarda
Aholi soni · 2023-yil
1 mln kişi
+5,7 %2020-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q9326wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q819wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.