Xalfa Xudoydod majmuasi

Xalfa Xudoydod majmuasi — Buxorodagi 18—19-asrlarga oid me'moriy yodgorlik; madrasa, masjid, hovli, sardoba va qabristonni birlaştirgan diniy-memorial majmua. ÖzME'ga köra, u 1777—1855-yillarda bunyod etilgan. Özbekça Vikipediyaga köra, majmua Buxoro amirligini boşqargan manğitlar sulolasi davrida qurilgan va şaharning Havzi Nav guzarida joylaşgan.1

ÖzME'ga köra, tarixçi Nosiruddin al-Hanafiyning «Tuhfat uz-zoirin» («Ziyoratçilarga tuhfa») asarida majmuani yassaviya tariqati namoyandasi şayx Xudoydod ibn Toşmuhammad Azizon al-Buxoriy qurdirgani aytiladi. Özbekça Vikipediyaga köra, Xalfa Xudoydod asli xorazmlik bölgan; u majmua uçun 12 tanob yer sotib olib, xonaqoh, madrasa, sardoba va tahoratxona qurdirgan. Majmuaga oid vaqf hujjatlari saqlanib qolgan bölib, ularga köra 1797—1798-yillarda bu yerda Boqi Muhammadxon çorboği bölgan va u Xalfa Xudoydod nomiga vaqf qilingan.

ÖzME'ga köra, majmua hovlisi uç tomondan bir qavatli hujralar bilan öralgan. Özbekça Vikipediya hujralar soni 39 ta bölganini, madrasada 150—200 talaba tahsil olganini qayd etadi.

Masjid hovlining janubi-ğarbiy qismida joylaşgan: u kvadrat tarhli, ustidan gumbaz bilan yopilgan, uç tomonida yoğoç ustunli ayvon bor. ÖzME'ga köra, masjid tarzi ganç öymakorligi bilan, ustunlari esa öymakor naqşlar bilan bezatilgan. Özbekça Vikipediyaga köra, masjid 25 × 25,4 metrli maydonni egallaydi, uning ustidagi kitoba bugungaça saqlanmagan, şimoliy ayvon oldida darsxona ham qurilgan.

Sardobaga zinapoya orqali tuşiladi. Madrasaning old tarzida koşin bezak qoldiqlari saqlangan. Hovlining şimoliy tomoni örtasidan Xalfa Xudoydod qabri joylaşgan qabristonga ötiladi; qabr yaqinida şifti böyama naqşlar bilan bezatilgan ikki ustunli ayvon bor. Özbekça Vikipediyaga köra, majmuaning miyonsaroyi ustida azon aytiş uçun kiçik minora qurilgan, kiriş eşiklari ikkita bölib, asosiysi ğarb tomonda joylaşgan.

ÖzME'ga köra, Xalfa Xudoydod majmuasi turli diniy va xotira inşootlarini bir joyga jamlagan majmualarning tipik namunasi bölib, tarhi va şakllari bilan 18—19-asrlar Buxoro me'morligiga xos xususiyatlarni aks ettiradi. Özbekça Vikipediyaga köra, guzardagi Eşoni Imlo va Xalfa Xudoydod qabristonlari sovet yillarida buzib taşlangan va ularning örnida maktab hamda bolalar bogçasi qurilgan.