Xarare

Xarare (1982-yilgaça Solsberi) — Zimbabve poytaxti va eng yirik şahri. U mamlakatning savdo, sanoat va madaniyat markazlaridan biri hisoblanadi.

Şaharga 1890-yil 12-sentabrda Britaniya Janubiy Afrika kompaniyasining Sesil Rods taşkil etgan köngillilar otryadi (Pioner kolonnasi) harbiy qal'a sifatida asos solgan. U Buyuk Britaniya boş vaziri lord Solsberi nomi bilan Fort-Solsberi deb atalgan, keyinçalik Solsberi nomini olgan. 1896-yilda Solsberi polo klubi taşkil etilgan, 1897-yilda şahar munitsipalitet, 1935-yilda şahar maqomini olgan.

Solsberi 1923-yildan Janubiy Rodeziya mustamlakasining poytaxti, 1953–1963-yillarda Rodeziya va Nyasalend federatsiyasining poytaxti bölgan. 1965-yil 11-noyabrda Ian Smit hukumati Buyuk Britaniyadan mustaqillikni e'lon qilgan. 1980-yil 18-aprelda mamlakat Zimbabve Respublikasi sifatida xalqaro tan olingan, şahar esa 1982-yil 18-aprelda Xarare deb qayta nomlangan. Nomi şon boşliği Neharava qişloği (Xarare Kopye) bilan boğliq; uning laqabi «uxlamaydigan kişi» ma'nosini bildiradi. Rusça manbada nom 1890-yilda inglizlarga qarşi kuraşgan boşliq bilan ham boğlanadi. Mustaqillikdan oldin Xarare nomi hozirgi Mbare deb ataladigan qora tanlilar mahallasiga berilgan edi.

1990-yillar oxiridan boşlab iqtisodiy inqiroz şahar xizmatlariga ta'sir qildi: çiqindi olib ketiş va yöllarni ta'mirlaş yomonlaşdi. 2005-yilda hukumat «Murambatsvina» operatsiyasi doirasida Xarare va boşqa şaharlarda yaşaş joylarini buzdi. The Economist Intelligence Unit sörovida Xarare 2009 va 2011-yillarda yaşaş uçun eng qiyin şahar deb baholangan. 2022-yil aprelida Maunt-Xempdenda Yangi parlament binosi qurib bitkazilgaç, milliy parlament Xararedan köçdi.

Şahar mamlakatning şimoli-şarqida, Maşonaland hududida, platoda joylaşgan. Dengiz sathidan balandligi inglizça va rusça manbalarda 1483 m, boşqa joyda 1490 m, özbekça maqolada 1400 m deb berilgan. Iqlimi subtropik toğli. Yomğirli mavsum noyabrdan aprelgaça, salqin quruq mavsum maydan avgustgaça davom etadi, sentabr–oktabr esa issiq va quruq. Yillik örtaça harorat +18 °C. Şahar içimlik suvini 1952-yilda töldirilgan Çivero suv omboridan oladi. Xarare Maputu va Beyra portlari bilan transport yöli orqali boğlangan, xalqaro ahamiyatdagi aeroporti bor.

2022-yilgi röyxatga köra şaharda 1 849 600 kişi yaşaydi; metropoliten viloyatda taxminan 2,49 mln. kişi. Aholining qariyb 90 foizi şona tilida sözlaşuvçi afrikaliklar; ndebele va kalanga xalqlari vakillari hamda oq tanli zimbabveliklar ham yaşaydi.

Xarare — mamlakatning savdo-sanoat va moliya markazi. Şaharda metallsozlik, maşinasozlik, kimyo, töqimaçilik va oziq-ovqat (tamaki, şakarqand, yoğ, un, pivo) sanoati korxonalari bor, quriliş materiallari va mebel işlab çiqariladi. Şahar tamaki mahsulotlarining yirik bozori, oltin va xrom qazib olinadigan hudud markazi hisoblanadi.

Şaharda universitet, ilmiy muassasalar, Zimbabve Milliy galereyasi, muzeylar, kutubxona va Milliy qahramonlar maydoni (Akr) bor. Xarare 1995-yilgi Butunafrika öyinlari va 2003-yilgi kriket böyiça jahon çempionati kabi tadbirlarni ötkazgan. Maşhur binolar orasida Eastgate Centre va New Reserve Bank Tower bor. Şahar Nottingem, Sinsinnati, Myunxen, Qozon, Minsk va boşqa şaharlar bilan qardoş.