Xerox

Xerox (Xerox Holdings Corporation) — printerlar, raqamli hujjat mahsulotlari va xizmatlar sotadigan amerikalik korporatsiya. U fotokopir bozorining kaşşofi hisoblanadi va «xerox» sözi köpinça «fotokopiya» ma'nosida işlatiladi.

Kompaniya 1906-yilda Nyu-York ştatining Roçester şahrida Haloid nomi bilan taşkil etilgan va fotoqoğoz hamda fotoasboblar işlab çiqargan. Rus Vikipediyasiga köra, uning asosçisi Jozef Çemberlen Uilson; ingliz Vikipediyasida Jozef Uilson «Xerox asosçisi» deb tilga olinadi va u Haloidni otasidan qabul qilib olgani aytiladi. Rus Vikipediyasi Haloid fotosanoatda Eastman Kodak soyasida bölganini, Kodak ham asosiy raqib, ham xomaşyo yetkazib beruvçi bölganini yozadi.

1938-yilda fizik Chester Karlson quruq kukunli toner va elektr zaryadlangan fotoötkazgiç plastinadan foydalanadigan bosma usulini ixtiro qilgan. Ingliz Vikipediyasiga köra, Uilson 1946-yilda uni tijoriy mahsulotga aylantiriş böyiça kelişuv imzolagan; rus Vikipediyasi esa kompaniya Karlson ixtiro qilgan nusxa köçiriş qurilmasining patentini 1947-yilda sotib olgani haqida yozadi. Birinçi nusxa köçirgiç Model A rus manbasida 1949-yilda çiqarilgan deb körsatilgan. «Kseroqrafiya» atamasi «quruq yozuv» ma'nosini beruvçi ikki yunonça ildizdan yasalgan. Kompaniya 1958-yilda Haloid Xerox, 1961-yilda Xerox deb qayta nomlangan.

Ingliz Vikipediyasiga köra, Xerox 914 modeli — oddiy qoğozga nusxa köçiradigan birinçi fotokopir — 1959-yilda çiqarilgan. 1963-yilda birinçi stol usti oddiy qoğozli kopir Xerox 813 taqdim etilgan. 1963-yilda Electro-Optical Systems sotib olingan. 1970-yillarda rangli kopir yaratilgan: rus manbasida 1973-yilda taqdim etilişi, ingliz manbasida Xerox 6500 1973-yil mayida çiqarilgani aytiladi. 1975-yilda Xerox AQSh Federal savdo komissiyasi bilan antimonopol da'voni hal qildi va butun patent portfelini litsenziyalaşga majbur böldi; ingliz manbasiga köra, tört yil içida uning AQSh kopir bozoridagi uluşi deyarli 100 foizdan 14 foizdan pastga tuşgan.

Palo Alto tadqiqot markazi tadqiqotçilari şaxsiy kompyuter texnologiyasining bir qança muhim unsurlarini — grafik interfeys, kompyuter siçqonçasi va stol usti kompyuterini — yaratgan; bu ğoyalarni Apple, Commodore va keyinroq Microsoft özlaştirgan. 1990-yilda DocuTech Production Publisher Model 135 çiqarilib, talab böyiça bosma davri boşlandi. 2010-yil boşida Xerox Affiliated Computer Services kompaniyasini 6,4 mlrd dollarga sotib oldi, 2016-yil 31-dekabrda esa biznes-jarayon xizmatlarini ajratib, Conduent kompaniyasini taşkil etdi.

Xerox printerlar, raqamli hujjat mahsulotlari va xizmatlarni 160 dan ortiq mamlakatda sotadi. 1990-yillarda raqamli fotokopirlar asosan lazer printer va skanerning birikmasi bölib, keyinçalik tarmoq orqali bosiş va faks imkoniyatlari qöşilgan köp funksiyali qurilmalar paydo böldi. Kompaniya mahsulotini xizmatga aylantirib, mijozlarga ta'minot, texnik xizmat, sozlaş va foydalanuvçi yordamini öz içiga olgan hujjat xizmatini taklif qildi. Hozir Xerox hujjat texnologiyalari va hujjatlarni autsorsing qiliş biznesiga e'tibor qaratadi.

• Asos solingan yil: 1906.
• 1961-yil oxirigaça daromad deyarli 60 mln dollar, 1965-yilgaça 500 mln dollardan oşgan.
• Faoliyat yuritadigan mamlakatlar: 160 dan ortiq.
• Fortune Global 500 röyxatida 2011-yilda 449-örin (rus Vikipediyasi).

Xerox boş qarorgohi Konnektikut ştatining Noruolk şahrida joylaşgan, biroq Nyu-York ştatida röyxatdan ötgan; xodimlarning eng katta qismi kompaniya asos solingan Roçester atrofida işlaydi. Aksiyalari 1961–2021-yillarda NYSE da, 2021-yildan Nasdaq da savdo qilinadi.

Jozef Uilson 1967-yilgaça prezident va boş direktor, 1971-yilda vafotigaça direktorlar kengaşi raisi bölgan. 1968-yilda C. Piter Makkolou boş direktor böldi. 1971-yilda Archie McCardell prezident etib tayinlandi. 1982-yilda boş direktor lavozimini Devid Kerns, 1990-yilda Pol Allayr egalladi. 1999-yil aprelida Allayrning örniga IBM dan 1997-yilda kelgan Riçard Toman keldi; u kompaniyaning birinçi «taşqi» rahbari bölib, 2000-yilda iste'foga çiqdi, şundan söng Allayr yana boş direktor böldi.