Xöjaipok
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Xöjaipok — Surxondaryo viloyatining Boysun tumanidan oqib ötadigan toğ daryosi, Surxondaryoning öng irmoği. U Boysuntoğ tizmasining şarqiy yon bağirlaridan boşlanib, toğli hududlarni kesib ötadi va Surxondaryoga quyiladi. Daryo atrofidagi qişloqlar uçun asosiy suv manbai hisoblanadi.
Geografiyasi
13ÖzME'ga köra, Xöjaipok Boysuntoğning şarqidagi Xöjabuzboraktoğdan, dengiz sathidan 3360 metr balandlikdan boşlanadi. Uning uzunligi 91 km, havzasining maydoni 765 km², havzaning örtaça balandligi esa 695 metr. Demak, daryo nisbatan qisqa masofada ikki yarim ming metrdan ziyod pastga tuşadi va yuqori oqimida tez oqadigan toğ daryosi xususiyatiga ega.
Daryo yöl-yölakay Qayroq, Duoba, Diybola, Qörğonça, Oqsuv va Fangart qişloqlari yonidan ötadi. ÖzME'ga köra, qaysi qişloq yaqinidan oqib ötişiga qarab uning turli bölaklari mahalliy aholi orasida turliça nomlanadi: Xalqajar, Qizilsuv, Xöjabuzborak, Qörğonçasoy va Tentaksoy. Bir daryoning qismlari alohida nom olişi Örta Osiyoning toğli hududlarida keng tarqalgan hodisa.
Suv rejimi
13Xöjaipok qor va yomğir suvlaridan töyinadi, şu sababli uning suvi bahorda, qorlar erib, yomğirlar köp yoğadigan paytda ança köpayadi. ÖzME'ga köra, daryoning yillik örtaça suv sarfi yildan-yilga keskin özgarib turadi: köp suvli 1969-yilda u sekundiga 16,8 kub metrgaça yetgan bölsa, kam suvli 2001-yilda sekundiga 2,49 kub metrgaça kamaygan. Bu farq Surxondaryo havzasidagi toğ daryolarining yoğingarçilik miqdoriga qançalik boğliq ekanini körsatadi.
Xöjalikdagi ahamiyati
13Daryo suvidan ekinzorlarni suğorişda foydalaniladi. ÖzME'ga köra, Xöjaipokning gidroenergetika zaxirasi 1 milliard kilovatt-soat deb baholanadi. Toğ daryosining katta nişabi uni kiçik gidroelektr stansiyalar qurilişi uçun ham qiziqarli qiladi. Boysun tumanining toğli qişloqlarida yaşovçi aholi uçun Xöjaipok iqtisodiy va kundalik hayotning muhim tayançi bölib qolmoqda. Daryo oqib ötadigan Boysun hududi qadimiy turmuş tarzi, xalq marosimlari va ağzaki ijodi saqlangan makon sifatida ham tanilgan: «Boysun madaniy makoni» 2001-yilda YUNESKO tomonidan insoniyatning ağzaki va nomoddiy merosi durdonalari qatoriga kiritilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Xöjaipok // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3251 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAXöjaipok. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3251
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3251
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 9-jild, 298-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 298-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.