ABB

ABB (Asea Brown Boveri) — elektrotexnika, elektrlaştiriş va avtomatlaştiriş sohalarida faoliyat yuritadigan şved-şveysar transmilliy kompaniya. U 1988-yilda Şvetsiyaning ASEA va Şveysariyaning Brown, Boveri & Cie kompaniyalarining birlaşişi natijasida yaratilgan.

Şved qismi — ASEA 1883-yilda taşkil etilgan. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, uni Vesterosda Ludvig Fredholm asos solgan; rus tilidagi Vikipediyaga köra, dastlab Elektriska Aktiebolaget nomi bilan tuzilgan, 1890-yilda Wenstroms & Granstroms Elektriska Kraftbolag bilan qöşilib ASEA bölgan. Şveysariya qismi — Brown, Boveri & Cie 1891-yilda taşkil topgan; ingliz tilidagi Vikipediyada uni Baden şahrida Çarles Brown va Walter Boveri asos solgani aytilgan.

1987-yil 10-avgustda ASEA va BBC birlaşiş niyatini e'lon qildi; ABB 1988-yil 5-yanvarda faoliyatini boşladi. Birinçi yilda sotib olingan kompaniyalar soni manbalarda har xil: özbekça Vikipediyada 40 ta, rusça Vikipediyada dastlabki ikki yilda 55 ta, inglizça Vikipediyada birinçi yilda 15 ta, 1989-yilda yana 40 ta. Ular orasida Westinghouse Electric kompaniyasining energiya uzatiş va tarqatiş biznesi ham bor edi.

1996-yilda temir yöl bölinmasi Daimler-Benz bilan birlaştirilib, ABB Daimler-Benz Transportation (Adtranz) tuzildi; 1999-yilda ABB bu uluşini DaimlerChrysler kompaniyasiga sotdi. 1998–1999-yillarda Gollandiyadagi sanoat boşqaruv tizimlari işlab çiqaruvçisi Elsag Bailey Process Automation sotib olindi (sanasi manbalarda 1998 va 1999 deb berilgan). 1999-yilda yadroviy biznes sotildi.

2001-yildan aksiyalari Nyu-York fond birjasida savdo qilindi; rusça Vikipediyaga köra, 2023-yil 23-mayda listingdan çiqarildi. 2011-yilda Newave, 2013-yilda Power-One sotib olindi. 2017-yilda General Electric kompaniyasidan GE Industrial Solutions bölimi olindi. Elektr tarmoqlari biznesi Hitaçi kompaniyasiga sotildi (özbekça va rusça manbalarda 2018-yil, inglizça Vikipediyada 2020-yil). 2022-yil 21-iyulda kompaniya Rossiya bozoridan çiqiş qarorini qabul qildi.

Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, ABB taxminan 20 bölinmadan iborat bölib, tört biznes yönalişiga ajratilgan: elektrlaştiriş, harakat (Motion), jarayonlarni avtomatlaştiriş hamda robototexnika va diskret avtomatlaştiriş. 2022-yil holatiga köra yönalişlar:

• Elektrlaştiriş — örta va past kuçlanişli tarmoqlar uskunalari, elektromobillarni zaryadlaş tizimlari, quyoş invertorlari, modulli podstansiyalar, kabellar, ölçaş va sensor qurilmalari;
• Harakat — elektr motorlar, generatorlar, tortiş konvertorlari, şamol generatorlari uçun konvertorlar;
• Sanoatni avtomatlaştiriş — boşqaruv tizimlari, nazorat-ölçaş va analitik uskunalar, kemalar uçun tizimlar, şaxta kötariş maşinalari;
• Robototexnika va diskret avtomatlaştiriş — kam quvvatli elektr motorlar va sanoat robotlari.

Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, turbokompressor biznesi 2022-yilda alohida ajratib çiqarilgan. Rusça Vikipediyada asosiy raqobatçilar sifatida Schneider Electric va Legrand körsatilgan.

• 2022-yilda kompaniya daromadi — 29,4 mlrd dollar (Yevropada 10,3 mlrd, Amerikada 9,6 mlrd, Osiyo, Yaqin Şarq va Afrikada 9,6 mlrd dollar).
• Işlab çiqariş quvvatlari: Yevropada 357, Osiyoda 203, Şimoliy Amerikada 142, Yaqin Şarq va Afrikada 42, Janubiy Amerikada 24, Avstraliyada 13 ta zavod.
• Yönalişlar daromadi: elektrlaştiriş — 14,1 mlrd dollar (52 ming xodim), harakat — 6,7 mlrd (21,1 ming), sanoatni avtomatlaştiriş — 6,0 mlrd (20,1 ming), robototexnika — 3,2 mlrd dollar (10,7 ming xodim).
• Dastlabki 9 yilda daromad 17,8 mlrd dollardan 34,6 mlrd dollargaça oşgan.

Boş qarorgohi Tsyurixda; rusça va özbekça manbalarda Vesteros ham körsatilgan. Aksiyalari Tsyurixdagi SIX va Stokgolmdagi Nasdaq Nordic birjalarida savdo qilinadi. Yirik aksiyadorlar: Investor AB (14,1 %), Cevian Capital (5,7 %), The Vanguard Group (2,7 %), Capital Research & Management Co. (2,0 %), Norvegiya davlat pensiya jamğarmasi (1,9 %).

2020-yil fevralidan boş direktor — Björn Rosengren. Oldingi boş direktorlar: Piter Foser (2019–2020), Ulriç Spieshofer (2013–2019), Jozef Xogan (2008–2013), Mişel Desmarets (2008, vaqtinça), Fred Kindle (2005–2008), Yurgen Dorman (2002–2004), Jorgen Centerman (2001–2002), Goran Lindal (1997–2000), Persi Barnevik (1987–1996).

Direktorlar kengaşi raisi haqida manbalar zid: özbekça Vikipediyada Hubertus fon Grünberg, rusça Vikipediyada 2015-yildan Peter Voser körsatilgan. Sobiq raislar orasida Yurgen Dorman, Piter Sazerlend va Donald Ramsfeld (1990–2001) bor.