Syurix
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Syurix (nemisça: Zürich) — Şveysariyaning şimoliy qismidagi şahar, Syurix kantonining ma'muriy markazi. U mamlakatdagi eng yirik şahar hisoblanadi.
Tarixi
13Şahar Turikum nomli keltgerman qişloği örnida yuzaga kelgan. Rim davrida Turikum Limmat daryosi orqali taşiladigan tovarlardan boj yiğiladigan post bölgan. Syurixning nomi dastlab milodiy 2-asr oxiriga oid qabr toşidagi yozuvda uçraydi. 853-yilda nemis Lyudvig II qizi Xildegarda uçun Fraumyunster abbatligiga asos solgan. Şahar sifatida ilk bor 929-yilda qayd etilgan.
1218-yilda Syurix imperiya şahri maqomini oldi. 1336-yilda hunarmandlar sexlari yetakçisi Rudolf Brun abbatissa tomonidan tayinlanmagan birinçi burgomistr böldi. 1351-yilda şahar Şveysariya ittifoqining beşinçi a'zosiga aylandi; 1440-yilda Toggenburg uçun uruş tufayli ittifoqdan çiqarilib, 1450-yilda qayta qabul qilindi. 16-asrda Syurix Islohot markazlaridan biriga aylandi, uni Ulrix Svingli boşqargan; Svingli 1531-yilda Kappel jangida halok böldi. 1648-yildan şahar imperiya şahri maqomini respublika maqomiga almaştirdi.
1839-yildagi töntarişdan söng şahar istehkomlarining deyarli barçasi buzildi. 1847-yilda Şveysariyadagi birinçi temir yöl Syurix va Badenni boğladi. 1893-yilda atrofdagi bir neça munitsipalitet şaharga qöşildi. 19-asr davomida şahar yirik bank, sanoat va madaniyat markaziga aylandi. 1945-yil 4-martda Syurix AQSh havo kuçlari tomonidan xato bilan bombardimon qilindi.
Geografiyasi
13Şahar Syurix kölining şimoliy uçida, Limmat daryosi boşlanadigan joyda, Utliberg va Syurixberg toğlari oraliğidagi vodiyda joylaşgan. Limmat tarixiy markazni kesib ötadi. Dengiz sathidan örtaça balandligi 408 m. Maydoni haqida manbalar turliça ma'lumot beradi: özbekça Vikipediya 87,88 va 87,93 km² deydi, rusça Vikipediya esa 91,88 km² (şundan 4,1 km² Syurix köli suv yuzasi) deb körsatadi.
Aholisi
13Özbekça Vikipediyada aholisi 336,8 ming kişi (1998-yil) deb berilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 2008-yil 31-martda 378 467 kişi (şundan taxminan 31 %i çet elliklar), 2015-yilda 397 ming, 2018-yil oxirida 428 ming kişi yaşagan; aglomeratsiyada 1,3 mln dan ortiq kişi istiqomat qiladi. Inglizça Vikipediyada 2025-yil oxiriga 440 935 kişi körsatilgan. 2000-yil ma'lumotiga köra, aholining 77,7 %i uçun nemis tili ona tili, 4,7 %i uçun italyan tili.
Iqtisodiyoti
13Syurix mamlakatning muhim sanoat, savdo va moliya markazi. Maşinasozlik, kimyo, töqimaçilik, tikuvçilik, yoğoçsozlik, poligrafiya va oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Bu yerda köplab bank va suğurta kompaniyalarining boş idoralari, jumladan UBS, Şveysariya fond birjasi va Şveysariya milliy bankining ikki boş idorasidan biri joylaşgan. Syurix port va transport yöllarining yirik çorrahasi bölib, aeroporti xalqaro ahamiyatga ega.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şaharda universitet (1833), Şveysariya muzeyi, Kunstxaus (14–20-asrlar san'ati) va badiiy hunarmandçilik muzeyi bor. Me'moriy yodgorliklardan Grosmyunster va Fraumyunster roman-gotika soborlari (12–15-asrlar), çerkov (13-asr) va Limmat qirğoğidagi ratuşa (1694–1698) saqlangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Syurix // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/708 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASyurix. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/708
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/708
Raqamlarda
Aholi soni · 31-dekabr 2025
441 ming kişi
+1 %31-dekabr 2024ga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q72wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q153620wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.