Abdullaxon bandi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Abdullaxon bandi — XVI asrning 80-yillarida Buxoro hukmdori Abdullaxon II buyruği bilan barpo etilgan suv ombori va uni hosil qilgan toş töğon. ÖzME'ga köra, inşootdan qolgan qismlar bugungaça Nurota tumani markazidan 65 km şarq tomonda, Eski Oqçob qişloği yonidagi Beklarsoy darasida turibdi. Özbekça Vikipediya obidani Navoiy viloyati hududida körsatadi va uni Buxoro xonligining şayboniylar davriga oid eng yirik hamda murakkab gidrotexnika inşootlaridan biri deb hisoblaydi.1
Qurilişi
13Özbekça Vikipediyaga köra, qurilişga 1582-yil kuzida farmon berilgan: Abdullaxon Daşti Qipçoqdagi yurişdan qaytayotib, bahor yoğinlaridan keyin darada köp suv yiğilib, behuda oqib ketişini va mahalliy dehqonlar suv tanqisligidan qiynalayotganini eşitgan. Işni nayman uruğidan bölgan Ahmadali otaliq boşqargan. Inşoot haqida Hofiz Taniş Buxoriyning «Abdullanoma» hamda Mirzo Salimbekning «Tarixi Salimiy» asarlarida xabar berilgan; Salimbek töğon katta xarsanglardan tiklanganini va suv çiqariş uçun quvurlar qöyilganini qayd etgan.
Tuzilişi
13ÖzME ma'lumotiga köra, töğon slanets toşlaridan terilgan, toş bölaklari esa suvga çidamli ganç qorişmasi — qir bilan özaro mahkamlangan. Töğonning uzunligi pastki qismida 73 m, tepasida 85 m, balandligi 14,5 m. Quruvçilar suvning bosimi va uni ağdarib yuboriş kuçini hisobga olgan: asos qalinligi 15,3 m qilib olingan, yuqoriga tomon 4,5 m gaça torayib, pillapoyasimon şakl hosil qilgan. Töğon ortida uzunligi taxminan 1,5 km, kengligi 75–125 m bölgan suv havzasi yuzaga kelgan va unda 1,2 million kub metrga yaqin suv töplangan.
Ahamiyati va örganilişi
13Omborda töplangan suv quyi tomondagi Kamar, Oqçob, Örganjiy, Ravot, Jilontamgali va Soykeçar qişloqlari yerlarini suğorişga sarflangan. ÖzME'ga köra, XVI asrda şu qişloqlar atrofida 1,2 ming gektarga yaqin yangi yer özlaştirilgan. Inşootni 1957–1962-yillarda Özbekiston Fanlar akademiyasi Tarix va arxeologiya instituti olimlari tadqiq qilgan. Özbekça Vikipediyada qayd etilişiça, töğonning uçdan ikki qismi saqlangan, qolgan qismini vaqt ötib Beklarsoyning kuçli oqimi yuvib ketgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Abdullaxon bandi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2960 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAbdullaxon bandi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2960
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2960
Manbalar
2 ta manba- 1Özbekça Vikipediya: Abdullaxon bandiuz.wikipedia.org
- 2ÖzME, 1-jild, 34–35-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 34–35-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.