Abidjan

Abidjan — Kot-d'Ivuardagi eng yirik şahar, mamlakatning iqtisodiy va madaniy markazi. 1960–1983-yillarda poytaxt bölgan, hozir ham iqtisodiy poytaxt hisoblanadi.

Abidjanga 19-asrning 80–90-yillarida fransuz mustamlakaçilari asos solgan; ular bu yerda ebrie xalqining bir neça baliqçi qişloği örnida şahar barpo etgan. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, joy dastlab kiçik baliqçi qişloği bölgan: 1896-yilda sariq isitma epidemiyalaridan söng Grand-Bassamdan köçgan fransuzlar 1898-yilda hozirgi joyni tanlagan. Şahar maqomi 1903-yilda berilgan. 1904-yilda temir yöl oxirgi bekati Port-Bueda joylaşgan.

Abidjan 1934-yildan Fransiyaning Fil Suyagi Qirğoği mustamlakasining ma'muriy markazi bölgan. Vridi kanali qurilişi (rus manbasida 1950-yil, ingliz manbasida 1950 va 1951-yillar) şaharni okean bilan boğlab, çuqur suvli port oçişga imkon bergan. 1960-yilda mustaqillikka erişilgaç, Abidjan mamlakat poytaxti böldi; 1983-yilda poytaxt rasman Yamusukroga köçirildi. 1960-yilda 180 000 bölgan aholi 1978-yilda 1 269 000 kişiga yetgan. 2002–2007 va ayniqsa 2010–2011-yillardagi Kot-d'Ivuar mojarolari şaharga jiddiy ta'sir körsatgan; 2011-yil aprelida Laurent Gbagbo Abidjanda qölga olingan.

Şahar Gvineya qöltiği sohilida, Ebrie laguni böyida, törtta yarimorolda joylaşgan. Markaziy iş tumani — Plato; şuningdek Kokodi, Adjame, Treçvil, Markori, Yopugon, Abobo va boşqa tumanlar bor. Janubda Port-Bue joylaşgan, u yerda aeroport va asosiy dengiz porti bor. Şahar 10 şahar kommunasiga bölingan. Iqlimi subekvatorial: yillik örtaça yoğin taxminan 2000 mm, örtaça yillik harorat +27 °C (rus manbasi). Ingliz manbasi iqlimni Köppen böyiça Aw deb tasniflaydi va eng sovuq oy avgust ekanini ta'kidlaydi.

Uz.wikipedia ma'lumotiga köra, 1985-yilda şahar atrofi bilan aholisi 2 million kişi bölgan, asosan afrikaliklar. Rus manbasida 2014-yilda şaharda 4 395 243, atrofi bilan 5 milliongaça kişi körsatilgan. Ingliz manbasiga köra, 2021-yilgi röyxat böyiça aholi 6,3 million kişi, bu mamlakat aholisining 21,5 foizi. Abidjan fransuz tilida sözlaşuvçi yirik şaharlardandir.

Mamlakat taşqi savdosi Abidjan orqali olib boriladi. Şahar Ğarbiy Afrikaning eng yirik portlaridan biri; 2000-yillar boşida port yuk aylanmasi yiliga 15 million tonnaga yetgan. Abidjan — avtomobil yöllari tuguni va Abidjan—Kaya (Burkina-Faso) temir yölining boşlanişi. Ğarbiy Afrikadagi eng katta neftni qayta işlaş zavodi şu yerda. Oziq-ovqat (konserva, eruvçan qahva), yengil (gazlama, trikotaj, poyabzal), kimyo, yoğoçni qayta işlaş, metall işlaş va kemasozlik sanoati rivojlangan. Şaharda köplab milliy kompaniyalarning boş idoralari va xorijiy kompaniyalar vakolatxonalari joylaşgan. Şahar yölovçi taşişini SOTRA kompaniyasi avtobus va taksilarda ta'minlaydi.

Şaharda Markaziy va Milliy kutubxonalar, Milliy muzey, «Şadri» galereyasi, bir neça teatr bor. Ta'lim muassasalaridan 1958-yilda asos solingan universitet, Oliy milliy tasviriy san'at maktabi, Kot-d'Ivuar Oliy texnologiya instituti, Feliks Ufue-Buani universiteti va Ğarbiy Afrika katolik universiteti mavjud. Ingliz manbasiga köra, Kokodi tumanida Ivuar mehmonxonasi joylaşgan, Avliyo Pavel sobori 1980-yilda poydevori qöyilib, 1985-yilda qurib bitkazilgan.