Abort

Abort (lotinça «abortus» — bola taşlaş) — homiladorlikning homila mustaqil yaşay olmaydigan muddatda tuğallanişi: homilaning özidan tuşişi yoki tibbiy yöl bilan tuşirilişi. ÖzME'ga köra, bu muddat homiladorlikning dastlabki 28 haftasini öz içiga oladi. Rusça Vikipediyaga köra, zamonaviy tibbiy standartlarda sun'iy abort, odatda, 20 haftagaça yoki homila vazni 400 grammdan oşmagan holatda amalga oşiriladi. Abort masalalari bilan Tibbiyotning akuşerlik va ginekologiya sohasi şuğullanadi.1

ÖzME'ga köra, abort muddatiga qarab erta (homiladorlikning 12 haftasigaça) va keç (13–27 haftalarda) böladi. Kelib çiqişiga köra esa u ğayriixtiyoriy, ya'ni özidan yuz beradigan, va sun'iy turlarga ajratiladi. Sun'iy abort ayolning istagi bilan 12-haftagaça, tibbiy körsatmalarga köra esa undan keçroq muddatda ham tibbiyot muassasasida bajariladi.

ÖzME uning bir qança sabablarini sanaydi: ötkir yuqumli kasalliklar (bezgak, brutsellyoz va boşqalar), ona va homila qonining rezus omil böyiça mos kelmasligi, yurak-qon tomir, nafas a'zolari, buyrak va endokrin bezlar kasalliklari, tuxumdonlar faoliyatining buzilişi va gormon yetişmovçiligi, jinsiy a'zolarning yalliğlanişi yoki yetarli rivojlanmaganligi, şuningdek yiqiliş, oğir yuk kötariş kabi jarohatlar va kuçli ruhiy hayajon.

Jarayon bir neça bosqiçda keçadi. ÖzME'ga köra, xavf tuğilgan bosqiçda bel oğriydi, oz miqdorda qon keladi; şu paytda töğri davolanilsa, homiladorlikni saqlab qoliş mumkin. Boşlangan abortda ham, homila tirik bölsa, saqlab qoliş imkoniyati bor. Avj olgan bosqiçda esa qon laxta-laxta bölib keladi, baçadon qisqaradi. Homila töliq çiqmay, qismlari baçadonda qolganda kuçli qon ketadi, bu çala abort deyiladi. Infeksiya qöşilsa, ayolning isitmasi kötariladi; mikroblar qon orqali tarqalganda (septik abort) ahvol oğirlaşib, öz vaqtida yordam körsatilmasa hayot xavf ostida qoladi.

Rusça Vikipediyaga köra, abortlar xavfsiz va xavfli turlarga ajratiladi. Xavfsiz abort malakali mutaxassis tomonidan, ma'qullangan usullar bilan va tegişli tibbiyot muassasasida bajariladi. Bunday şaroitda asoratlar xavfi juda past; Jahon soğliqni saqlaş taşkilotining ma'lumotiga köra, zamonaviy usullar bilan bajarilgan abortdan ölim holatlari yuz ming muolajadan bittadan oşmaydi. Malakasiz şaxs tomonidan yoki noqulay şaroitda bajarilgan abort esa xavfli hisoblanadi: dunyoda u har yili 70 mingga yaqin ayolning ölimiga va beş millionga yaqin nogironlikka sabab böladi.

Rusça Vikipediyaga köra, sun'iy abort usullari dori vositalari yordamida bajariladigan (medikamentoz) va asboblar yordamida bajariladigan turlarga bölinadi. Homiladorlikning dastlabki 12 haftasida Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti medikamentoz usul va vakuum-aspiratsiyani eng xavfsiz usullar sifatida tavsiya etadi; eski usul hisoblangan qirib tozalaş esa ança xavfli sanaladi.

ÖzME'ga köra, Özbekistonda tibbiyot muassasasidan taşqarida abort qiliş taqiqlangan va jinoyat hisoblanadi, ayolni abortga majburlagan şaxslar ham jinoiy javobgarlikka tortiladi.

Hayvonlarda abort — böğozlikning muddatidan oldin tugab, bola taşlaş. ÖzME'ga köra, uning yuqumsiz, yuqumli va invazion turlari bor. Yuqumsiz abort jinsiy a'zolar faoliyatining buzilişi, vitamin va minerallarga kambağal yoki buzilgan ozuqa, uriliş va oğir işlatiş natijasida, yuqumli abort brutsellyoz, trixomonoz kabi kasalliklar, invazion abort esa parazitlar keltirib çiqargan zaharlaniş tufayli yuz beradi. Oldini oliş uçun hayvonlarni boqiş, sun'iy uruğlantiriş va böğozlik davrida zootexnika va veterinariya qoidalariga qat'iy rioya qilinadi.