Abraziv materiallar
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Abraziv materiallar, abrazivlar (lotinça abrasio — «qirtişlaş») — boşqa materiallar yuzasiga işlov beriş uçun işlatiladigan, mayda donador yoki kukun holidagi öta qattiq moddalar. Ulardan çarxtoşlar, jilvir qoğozlar, qayroqtoşlar va boşqa abraziv asboblar tayyorlanadi. Rusça Vikipediyaga köra, abrazivlar metall, keramika, toğ jinslari, şişa, teri va rezina kabi materiallarni jilvirlaş, sayqallaş, xoninglaş va kesişda qöllanadi; ayniqsa maşinasozlikda, jumladan podşipniklar işlab çiqarişda keng tarqalgan.12
Işlaş tamoyili
13Inglizça Vikipediyaga köra, abraziv işlov işqalanişga asoslanadi: qattiqroq zarralar yumşoqroq yuzani asta-sekin yemirib, undan mayda qatlam olib taşlaydi. Şuning uçun abraziv sifatida odatda Moos şkalasi böyiça 7 va undan yuqori qattiqlikdagi minerallar yoki ularning sun'iy örinbosarlari olinadi. Biroq ayrim yumşoqroq moddalar ham, masalan, tiş pastasidagi kalsiy karbonat, yengil sayqallovçi vosita sifatida işlatiladi. Egov abraziv hisoblanmaydi, çunki u yuzani işqalab emas, tişlari bilan kesib işlaydi.
Turlari
13ÖzME'ga köra, abrazivlar tabiiy va sun'iy xillarga bölinadi. Tabiiylari qatoriga olmos, korund va kvars kiradi; Rusça Vikipediya bularga qumtoş, pemza kabi materiallarni ham qöşadi va ular azaldan qöllanib kelganini qayd etadi. Sun'iy abrazivlar 19-asr oxiridan işlab çiqarila boşlangan va bugun sanoatda asosiy örinni egallaydi.
- Elektrokorund — asosan alyuminiy oksididan iborat; giltuproq kabi tabiiy xomaşyoni elektr peçlarda eritib olinadi. ÖzME'ga köra, u 2050 °C gaça qizişga bardoş beradi, ötkir qirrali donalarga uvalanadi; alyuminiy oksidi uluşi oşgani sari qattiqligi va qovuşoqligi ortadi. Tarkibida 98–99 foiz oksid bölgan oq va kamida 91 foiz bölgan oddiy elektrokorund farqlanadi.
- Kremniy karbid (karborund) — kvars qumi va toşkömir aralaşmasini elektr peçda 1800–1850 °C gaça qizdirib olinadi. Elektrokorunddan qattiqroq, ammo mörtroq; qora va yaşil xillari bor. Rusça Vikipediyaga köra, u birinçi marta 1891-yilda olingan.
- Bor karbid — qattiqligi böyiça olmosga yaqin; texnik bor kislotasi va neft koksidan eritib olinadi, qönğir-qora kukun holida çiqariladi.
Rusça Vikipediya sun'iy abrazivlar qatorida sintetik olmos, monokorund va metallurgiya şlaklaridan olinadigan materiallarni ham sanab ötadi.
Asosiy körsatkiçlari
13ÖzME'ga köra, abraziv materialning sifati qattiqligi, mustahkamligi va qovuşoqligi, donalarining şakli va kattaligi (donadorligi) hamda jilvirlaş qobiliyati bilan belgilanadi. Rusça Vikipediyaga köra, jilvirlaş qobiliyati böyiça materiallar quyidagi tartibda joylaşadi: olmos, bor nitridi, kremniy karbid, monokorund, elektrokorund, korund kukuni (najdak) va çaqmoqtoş.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Abraziv materiallar // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2891 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAbraziv materiallar. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2891
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2891
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Абразивные материалыru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Abrasiveen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 1-jild, 56-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 56-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.