Abu al-Muti' Nasafiy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Abu al-Muti' Nasafiy (tuğilgan yili noma'lum — 930) — Nasaf (hozirgi Qarşi atrofi) bilan boğliq, arab tilida ijod qilgan şoir va adib. ÖzME'ga köra, uning hayoti haqida juda kam ma'lumot saqlangan, ijodidan esa bitta asar — «al-Lu'luiyyot fi-l-mavoiz» («Mav'izalar durdonalari») bizgaça yetib kelgan. Bu kitob Movarounnahrda keyinroq rivojlangan pand-nasihat adabiyotining ilk namunalaridan biri sifatida qadrlanadi.
Davri
13Nasafiy yaşagan IX asr oxiri — X asr boşlari Movarounnahrda somoniylar hukmronligi davriga töğri keladi. Bu paytda mintaqada ilm-fan va adabiyot jadal rivojlangan, arab tili esa din, ilm va yuksak adabiyot tili sifatida keng qöllangan. Nasaf şahri ham öz davrining ma'rifiy markazlaridan bölib, u yerdan köplab olim va adiblar yetişib çiqqan; ular «Nasafiy» nisbasi bilan tanilgan. Şu sababli manbalarda bu nisba bilan atalgan boşqa şaxslardan uni farqlaş uçun kunyasi — Abu al-Muti' qöşib aytiladi.
«Mav'izalar durdonalari»
13ÖzME ma'lumotiça, asar ibratli hikoyatlar, axloqiy mavzudagi şe'rlar, pand-nasihatlar va hikmatli sözlardan tuzilgan. Unda insonning yaxşi fazilatlari — töğrisözlik, halollik, rostgöylik, ezgulik va bilimga intiliş uluğlanadi. Mazmuni va qurilişi jihatidan kitob didaktik, ya'ni tarbiyaviy maqsadni közlaydi: öquvçiga hayotiy misollar orqali axloq saboği beriladi.
Ta'siri va tarjimalari
13Ensiklopediya bu asarning badiiy adabiyotda didaktik yönalişning şakllanişiga sezilarli ta'sir körsatganini ta'kidlaydi. Uning izidan axloqiy-siyosiy ruhdagi «Siyosatnoma» (Nizomulmulk), «Qobusnoma», Yusuf Xos Hojibning «Qutadğu bilig», Ahmad Yugnakiyning «Hibat ul-haqoyiq» asarlari hamda «Qissai Rabğuziy» kabi kitoblar paydo bölgan.
Keyinçalik Mahmud ibn Hasan ibn Qozi Oraj asarni «Mayamin ut-tarjuman va munis ul-inson» («Tarjimon saodati va inson dösti») nomi bilan fors tiliga ögirgan. ÖzME'ga köra, 1868-yilda kitob forsçadan özbek tiliga «Munis ul-inson» («Insonlar dösti») nomi bilan tarjima qilingan; bu tarjimaning qölyozma nusxalari bugun Sankt-Peterburgdagi Rossiya milliy kutubxonasida saqlanadi. Şunday qilib, arabça yozilgan asar fors va özbek tillari orqali mintaqaning keng öquvçilar doirasiga yetib borgan.
Nasafiy ijodi özbek adabiyotşunosligida, xususan P. Ravşanovning tadqiqotlarida tilga olingan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Abu al-Muti' Nasafiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2762 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAbu al-Muti' Nasafiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2762
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2762
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 6-jild, 83–84-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 83–84-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.