Adidas

Adidas AG — Germaniyaning Herzogenauraç şahrida boş ofisi joylaşgan nemis sport mahsulotlari işlab çiqaruvçi kompaniya. Ingliz Vikipediyasiga köra, u Yevropadagi eng yirik va dunyodagi Nikedan keyingi ikkinçi yirik sport kiyimi işlab çiqaruvçisidir.

Kompaniyaga Adolf (Adi) Dassler Birinçi jahon uruşidan qaytgaç, Herzogenauraçdagi onasining uyida sport poyabzali işlab çiqarişdan boşlab asos solgan. 1924-yil iyulida unga akasi Rudolf qöşildi va korxona «Aka-uka Dassler poyabzal fabrikasi» (Gebrüder Dassler Schuhfabrik) deb ataldi. Herzogenauraçda elektr ta'minoti uzluksiz bölmagani uçun aka-ukalar ba'zan qözğalmas velosiped pedali quvvatidan foydalangan.

Adolf oğir metall tişlar örniga yengilroq manbalardan foydalanişga ötgan. Uning aytişiça, 1936-yilgi Yozgi Olimpiya öyinlarida amerikalik yuguruvçi Jesse Owens uning qölda tayyorlagan oyoq kiyimida yugurgan; Owens törtta oltin medal olgaç, Dassler poyabzali şuhrati dunyoga yoyilgan. Ikkinçi jahon uruşigaça Dasslerlar yiliga 200 000 juft poyabzal sotgan. Rus Vikipediyasida esa 1936-yil Olimpiadasida Owens oyoq kiyimida Dasslerlarning ikki çiziqli belgisi birinçi marta paydo bölgani qayd etilgan.

Uruş yillarida fabrika tankka qarşi qurollar işlab çiqariş uçun ham işlatilgan. 1945-yilda AQSh kuçlari uni deyarli vayron qilişi mumkin edi, ammo Adolfning rafiqasi amerikaliklarni korxona faqat sport poyabzali bilan şuğullanişiga işontirgan; keyinçalik amerikalik harbiylar yirik xaridorga aylangan.

Aka-ukalar munosabati yomonlaşgaç, Rudolf RUDA (keyinçalik Puma) kompaniyasini tuzdi, Adolf esa 1949-yil 18-avgustda Adidas AG nomini rasman röyxatdan ötkazdi. Ajraliş sanasi manbalarda farq qiladi: özbek va ingliz Vikipediyalarida 1947-yil, rus Vikipediyasida 1948-yil bahori körsatilgan. Şundan söng Puma va Adidas örtasida qattiq raqobat boşlandi; Herzogenauraç aholisi ikki tarafga bölinib, şahar «egilgan böyinlar şahri» deb atalgan.

Ingliz Vikipediyasiga köra, 1952-yilda Adidas uç çiziqli belgini fin kompaniyasi Karhu Sportsdan ikki şişa viski va 1600 yevro ekvivalenti evaziga sotib olgan. 1970-yilda Pelé masalasida aka-ukalar «Pelé kelişuvi»ga erişgan, ammo Puma uni buzgan. «Trefoil» (uç bargli) logotipi 1971-yilda işlab çiqilib, 1972-yilda joriy etilgan.

1990-yillarda kompaniyani fransuz tadbirkori Bernard Tapie sotib oldi; keyinçalik uni Robert Louis-Dreyfus boşqardi. 1997-yilda Adidas Salomon Groupni sotib oldi, 2005-yilda uni Amer Sportsga 485 million yevroga sotdi. 2005-yil avgustida Reebokni 3,8 milliard dollarga sotib oliş niyatini e'lon qildi, bitim 2006-yil yanvarida yakunlandi.

Kompaniya sport poyabzali, kiyimi, ryukzaklar va boşqa aksessuarlar işlab çiqaradi. Özbek Vikipediyasiga köra, u Adidas, Reebok, Rockport, Y-3, RBK & CCM Hockey va TaylorMade Golf mahsulotlarini yetkazib beriş bilan ham şuğullanadi. Ingliz Vikipediyasida eng muvaffaqiyatli model sifatida «Samba» poyabzali körsatilgan.

FIFA bilan hamkorlik 1970-yildan buyon davom etadi: 1970-yilgi jahon çempionatida birinçi Adidas futbol töplaridan foydalanilgan. Keyingi çempionatlarda «Teamgeist» (2006), «Jabulani» (2010) va «Brazuca» (2014) töplari işlatilgan; «Brazuca» nomi muxlislar tomonidan tanlangan birinçi töpdir.

• 1924 — aka-uka Dassler fabrikasi rasman nomlangan yil.
• 1949-yil 18-avgust — Adidas AG nomi rasman örnatilgan sana.
• 200 000 juft — Ikkinçi jahon uruşigaça yiliga sotilgan poyabzal.
• 2019-yilda daromad — 23,640 milliard yevro (rus Vikipediyasi).
• 2024-yilda daromad — 23 milliard yevro (ingliz Vikipediyasi).
• 8,33% — Adidas Group egalik qiladigan Bayern Muniç futbol klubi uluşi.

Adidas Adidas Group xolding kompaniyasi hisoblanadi; guruhga Runtastic fitnes-texnologiya kompaniyasi ham kiradi. Özbek Vikipediyasida boş direktor sifatida Gerbert Hayner körsatilgan. Boş ofis Herzogenauraç şahrida joylaşgan.