Affekt
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Affekt (lotinça affectus — «ruhiy hayajon, ehtiros») — psixologiyada tez boşlanib, qisqa vaqt davom etadigan, ammo öta kuçli keçadigan hissiy holat. Qörquv, dahşat, ğazab kabi keçinmalar affekt darajasiga yetişi mumkin. ÖzME uni köpinça «portlaş» tarzida namoyon böladigan holat deb ta'riflaydi. Rusça Vikipediyaga köra, affekt ham boşqa hissiy jarayonlar kabi faoliyatni içdan boşqaradi va vaziyatga ongsiz baho beriş natijasidir; u allaqaçon yuzaga kelgan vaziyatga javob tariqasida paydo bölib, organizmni tezkor harakatga safarbar qiladi.1
Boşqa hissiy holatlardan farqi
13Rusça Vikipediyada ta'kidlanişiça, mutaxassislar affektni his, emotsiya va kayfiyatdan ajratadi. Affektning asosiy farqi — kuçliligi va qisqa muddatliligi, şuningdek u doimo yuz bergan vaziyatga javob sifatida paydo bölişi. ÖzME'ga köra, bunday holat köproq tang, çiqiş yöli yöqdek tuyulgan vaziyatlarda yuzaga keladi.
Kelib çiqişi va keçişi
13ÖzME affektning sababi faqat jismoniy holat, biologik ehtiyojlar yoki instinktlar emasligini, kişining ijtimoiy munosabatlaridagi buzilişlar ham uni keltirib çiqarişini qayd etadi: adolatsizlik, xiyonat, haqorat bunga misol böla oladi. Ba'zan bir xil salbiy vaziyat qayta-qayta takrorlanaverib, hissiyot asta-sekin töplanadi va oxiri boşqarib bölmaydigan «affektiv portlaş» bilan yakunlanadi.
Rusça Vikipediyaga köra, affekt uç bosqiçda keçadi: affektgaça bosqiç, affektiv portlaş va undan keyingi bosqiç. Affekt boşlanganda yurak urişi va nafas özgaradi, mayda qon tomirlari torayadi, ter çiqadi, harakatlarda keskin qözğaliş yoki aksinça, karaxtlik kuzatiladi. Yolğon detektorining işi aynan şunday fiziologik özgarişlarni qayd etişga asoslangan. Kuçli affekt idrok va tafakkurning odatdagi keçişini buzadi, ong doirasini toraytiradi. ÖzME ham bu holatda kişi xulqini nazorat qiliş qobiliyatini yöqotişini ta'kidlaydi.
Turlari
13ÖzME affektni fiziologik va patologik turlarga ajratadi. Fiziologik affektda inson öz xatti-harakatini ma'lum darajada boşqara oladi va keyinroq bölib ötgan voqealarni eslab qoladi. Patologik affekt asosan ruhiy kasalliklarda, ba'zan esa soğlom odamlarda ham uçraydi; bunda harakatlar ong nazoratidan çiqadi va xotirada saqlanmaydi. Rusça Vikipediya bularga qöşimça ravişda uzoq davom etgan ruhiy jarohatlovçi vaziyat natijasida yuzaga keladigan jamlangan (kumulyativ) affektni ham ajratadi.
Huquqdagi ahamiyati
13Affektni örganiş sud-psixiatriya va sud-psixologiya ekspertizasida muhim örin tutadi. ÖzME'ga köra, u jinoiy xatti-harakatning haqiqiy sababini aniqlaş va adolatli hukm çiqarişda zarur şartlardan biridir.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Affekt // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2586 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAffekt. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2586
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2586
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Аффект (психология)ru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 1-jild, 801-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 801-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.