Akrobatika
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Akrobatika (yunonça akrobates — «oyoq uçida yuraman, yuqoriga örmalayman») — muvozanat saqlaş, sakraş, aylaniş va kuç talab qiladigan jismoniy maşqlar majmui. ÖzME'ga köra, bu söz uç ma'noda qöllanadi: gimnastikaga xos jismoniy maşqlar turi; maxsus maşqlardan iborat sport turi; sirk san'atining janri. Inglizça Vikipediyaga köra, akrobatik mahorat sirk, gimnastika, akro-raqs, balet, friran va yakkakuraş sport turlarida keng qöllanadi.12
Tarixi
13Akrobatik an'analar ming yillar avval paydo bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, miloddan avvalgi 2000-yillarga oid Krit (minoy) san'atida buqa ustida sakrayotgan odamlar tasvirlangan; qadimgi yunonlar ham akrobatika bilan şuğullangan, örta asr Yevropasida esa saroy tomoşalari tarkibida akrobatlar va jonglyorlar çiqiş qilgan. Xitoyda bu san'at Tan sulolasi davridan (618–907) xalq bayramlari va saroy tomoşalarining ajralmas qismi bölgan. ÖzME akrobatika Misr, Yunoniston, Rim va Vizantiyada ham qadimdan ma'lum bölganini, örta asrlarda Turkistonda masxarabozlik va dorbozlik san'atiga singib ketganini ta'kidlaydi. Italiyada mim aktyorlari, Fransiyada jonglyorlar faoliyatida akrobatik unsurlar keng uçragan. 18-asr oxiridan akrobatika sirkda keng tarqalgan, 19-asr oxirida esa Yevropada musobaqa tarzidagi sport turiga aylana boşlagan.
Sport akrobatikasi
13ÖzME'ga köra, sport akrobatikasi 20-asrning 30-yillarida alohida sport turi sifatida şakllangan. Sakraş maşqlari dömbaloq oşiş, ağdariliş va salto kabi elementlardan iborat; sportçi avvalo öz muvozanatini, juftlik va guruh maşqlarida esa şeriklarining muvozanatini ham saqlaşi kerak. Musobaqalar akrobatik sakraşlar, aralaş juftliklar, erkaklar juftligi, ayollar va erkaklar guruhlari hamda batut ustidagi maşqlar turlariga bölinadi. Xalqaro sport akrobatikasi federatsiyasi 1973-yilda taşkil etilgan; jahon çempionatlari 1974-yildan, Yevropa çempionatlari 1978-yildan ötkaziladi. Rusça Vikipediyaga köra, sakraş yölkasining uzunligi 30 metr bölib, asosiy elementlar qatoriga flik-flyak, rondat va salto kiradi.
ÖzME ma'lumotiça, Özbekistonda sport akrobatikasi 1936-yildan rivojlana boşlagan; N. Lakiza, M. Teşaboyev, M. Tojiyev, D. Kostin, R. Isyanov, M. Qodirova kabi akrobatlar maşhur bölgan.
Sirk akrobatikasi
13Sirkda akrobatik maşqlar dinamik va statik turlarga ajratiladi. ÖzME'ga köra, dinamik maşqlar umbaloq oşiş, töntariliş va saltodan, statik maşqlar esa turli holatlarda muvozanat saqlaş va gavdani egib «köprikça» yasaşdan iborat. Janr içida kuç akrobatikasi (qöl yoki boşda turiş), sakraş akrobatikasi, kamida uç kişi bajaradigan yelka akrobatikasi va masxarabozlar ijro etadigan kulgili akrobatika farqlanadi. Çopib ketayotgan ot ustida bajariladigan akrobatika hozirgi sirkning asosiy janrlaridan biri. Inglizça Vikipediya bularga havodagi akrobatikani — trapetsiya, arqon va mato ustidagi çiqişlarni, dorbozlik va tanani ğayrioddiy egiş san'atini ham qöşadi. ÖzME'ga köra, Özbekistonda akrobatika sirk va estrada dasturlarida keng qöllanadi, sirk va teatr öquv yurtlarida esa alohida fan sifatida öqitiladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Akrobatika // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2846 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAkrobatika. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2846
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2846
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Акробатикаru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Acrobaticsen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 1-jild, 268–269-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 268–269-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.