Andorra-la-Velya
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Andorra-la-Velya — Andorraning poytaxti va eng yirik şahri. Şahar Pireney toğlarida, Fransiya bilan Ispaniya oraliğida joylaşgan, şuningdek mamlakatning yetti parrağidan birining nomi hamdir.
Tarixi
13Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, şahar joylaşgan hudud eramizdan oldin ham obod bölgan, ayniqsa keç neolitdan andosin qabilasi yaşagan. Andorra Urxel grafligi tarkibida bölgan. Rus tilidagi Vikipediyada şahar haqidagi birinçi ma'lumot 839-yilga oid deyilsa, özbekça Vikipediyada şahar 9-asrda taşkil topgani aytilgan. 1278-yildan şahar Andorraning boş şahri bölgan: bu yili Fransiya va episkop knyazlari birgalikdagi hukmronlikka kelişgan. 1419-yildan Yer kengaşi yiliga olti marta şu yerda yiğilgan. Casa de la Vall 1702-yildan davlat parlamenti binosi hisoblanadi. 20-asrda hudud uzoq vaqt e'tibordan çetda qolgan; 1930-yillardagi siyosiy notinçlik va Boris Skosyrev uyuştirgan töntariş urinişidan keyin norasmiy demokratiya şakllangan. 1993-yilda birinçi konstitutsiya parlament demokratiyasini mustahkamlagan, hokimiyat tarmoqlari Andorra-la-Velyada joylaşgan. Şahar 2010-yilgi Qişki Olimpiya öyinlariga nomzod sifatida taklif etilgan, biroq XOQ uni nomzod şahar qilib tanlamagan. 1991 va 2005-yillarda Yevropa kiçik davlatlari öyinlariga mezbonlik qilgan.
Geografiyasi
13Şahar Valira del Nord va Valira de l'Orient daryolari qöşilib Gran Valirani hosil qiladigan joyda joylaşgan va Eskaldes-Engordani şahar hududi bilan tutaşadi. Dengiz sathidan balandligi manbalarda turliça: 1000 metr (özbekça), 1079 metr (rusça) va 1023 metr (inglizça). Şahar Yevropadagi eng baland joylaşgan poytaxt sifatida ta'riflanadi. Iqlimi okean iqlimi (Köppen: Cfb); yillik yoğin miqdori örtaça 812,3 mm. Parraği uçta qişloqqa — Andorra-la-Velya, La Margineda va Santa Kolomaga bölinadi.
Aholisi
13Aholi soni manbalarda: 21,7 ming (1996), 22 615 (2014), 24 042 (2023). Şahar atrofi bilan birga 40 mingdan ortiq kişi yaşaydi. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, andorraliklar aholining 33,3 foizini, ispanlar 43 foizini, portugallar 11 foizini, fransuzlar 7 foizini taşkil etadi. Aholining köpçiligi rim-katoliklar. Rasmiy til — katalan tili; ispan, fransuz va portugal tillarida ham gaplaşiladi.
Iqtisodiyoti
13Şahar mamlakatning savdo markazi va Ispaniyani Fransiya bilan boğlaydigan yöldagi savdo-transport manzili. Köplab bank va korxonalar soliq imtiyozlaridan foydalanib faoliyat yuritadi. Turizm asosiy tarmoq: mamlakat YaIMning 80 foizi yiliga 10 million sayyoh hisobiga şakllanadi. Oziq-ovqat sanoati korxonalari, GES, radiostansiya mavjud, esdalik buyumlari işlab çiqariladi. Andorra Yevropa Ittifoqiga a'zo emas, ammo u bilan bojxona kelişuvi bor va yevro işlatiladi. Şaharda temir yöl bekati yöq; vertolyot aeroporti markazda joylaşgan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şahar mamlakatning madaniy markazi: Hukumat körgazma zali asosiy teatr va muzey vazifasini bajaradi, har qişda musiqa festivali ötkaziladi. Eski şahar Barri Antikda qadimiy toş köçalar va uylar saqlangan. Sant Esteve çerkovi 11-asrda roman uslubida qurilgan. Casa de la Vall 16-asr boşlarida qurilgan. Santa Koloma çerkovi 9-asrga oid bölib, şaharning eng qadimiy binosi bölişi mumkin deyiladi. Özbekça Vikipediyada 1580-yilda qurilgan bino (hozirgi Hukumat qarorgohi) tilga olingan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Andorra-la-Velya // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/411 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAndorra-la-Velya. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/411
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/411
Raqamlarda
Aholi soni · 2023-yil
24 042 kişi
+3,1 %2022-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q1863wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q228wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.