Arktika zoogeografiya oblasti

Arktika zoogeografiya oblasti — dunyo okeanini hayvonot dunyosiga qarab bölişda ajratiladigan oblastlardan biri; Şimoliy qutb doirasidagi sovuq dengizlarni qamrab oladi. ÖzME'ga köra, unga Şimoliy Muz okeanining deyarli barça dengizlari, jumladan Oq dengiz va Gudzon qöltiği kiradi, faqat Barens dengizining janubi-ğarbiy qismi bundan mustasno. Oblast çegarasi Şimoliy Amerikaning şarqiy sohili böylab Nyufaundlend orolining janubigaça davom etadi.

Bu dengizlar unça çuqur emas va ularga köplab yirik daryolar quyiladi, şuning uçun suvining şörligi dunyo okeani örtaçasidan past. ÖzME'ga köra, suv yil böyi sovuq turadi, qişda esa muz bilan qoplanadi. Çuqurlik oşgani sari harorat deyarli özgarmaydi, natijada turli qatlamlardagi hayvonot dunyosi ham bir-biriga öxşaş bölib qoladi. Iliq dengizlarda keng tarqalgan köp hayvonlar bu yerda umuman uçramaydi yoki juda siyrak.

Şunga qaramay, qisqa qutb yozida hayot jonlanadi. Kun-u tun yoruğ bölib turgani uçun fitoplankton va zooplanktonning ayrim turlari tez köpayib, katta biomassa hosil qiladi; bu esa boşqa dengiz hayvonlarining köpayişi uçun qulay ozuqa bazasini yaratadi. ÖzME bu jihatdan Barens dengizini alohida ajratib körsatadi: yozda Şimoliy Atlantikadan bu yerga treska, pikşa, olaböğa, seld va sayka kabi baliqlar köplab kelib, tral yordamida ovlanadi.

ÖzME'ga köra, oblast faunasi 3000 dan ortiq turni öz içiga oladi; ulardan 17 turi sutemizuvçilar, 150 turi baliqlardir. Sutemizuvçilardan oq ayiq, Grenlandiya (qutb) kiti, beluxa va narval, morj hamda kokildor tyulen, quşlardan kayra, qutb kraçkasi, çistik va ayrim baliqçi quşlar, baliqlardan semga, yalangbaliq, şarq treskasi va sayka bu oblast uçun xos. Gagarka, qutb oq baliqçisi, sayka, şarq treskasi va omul, çir kabi ayrim losossimon baliqlar endemik, ya'ni faqat şu hududda yaşaydigan turlar hisoblanadi.

ÖzME'ga köra, inson faoliyati bu oblast hayvonlariga boşqa hududlarga nisbatan kamroq ta'sir körsatgan. Biroq bu yerga xos turlarning köpçiligi kam sonli bölgani uçun ularni asraşga qaratilgan çoralar körilmoqda. Arktika havzasidan foydalanuvçi davlatlar oq ayiq va Grenlandiya kitini muhofaza qiliş haqida kelişuv imzolagan. Morj, kokildor tyulen, oq baliqçi va bir qança baliq turlari ham muhofazaga olingan.