Arnasoy köllari
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Arnasoy köllari — Mirzaçöl bilan Şarqiy Qizilqum tutaşgan hududdagi köllar guruhi; Aydar-Arnasoy köllar tizimining bir qismi. Ular tabiiy pastqamlikka Sirdaryo suvining taşlanişi natijasida 1969-yilda vujudga kelgan. Rusça Vikipediyaga köra, tizimga Aydarköl, Tuzkon va Şarqiy Arnasoy köllari kiradi, uning umumiy maydoni taxminan 4000 km² ni taşkil etadi.12
Joylaşuvi va kelib çiqişi
13ÖzME'ga köra, köllar şimoli-şarqdan janubi-ğarbga çözilgan tektonik botiqda joylaşgan, ularning tubi dengiz sathidan taxminan 250 m balandlikda. Köllar paydo bölgunga qadar bu hudud geomorfologik jihatdan Qizilqumga xos şamol hosil qilgan qum relyefidan iborat bölgan, pastqam joylarni esa şörxoklar va kiçik köllar egallagan. Inglizça Vikipediyaga köra, 20-asr örtalarigaça Arnasoy pastqamligi yilning köp qismida qurib yotgan tuzli botiq edi; faqat bahorda bu yerda qisqa muddatli Tuzkon köli paydo bölib, yozgi issiqda yöqolib ketardi.
1960-yillar boşida Sirdaryoda Çordara töğoni va suv ombori qurilgan. 1969-yilgi kuçli toşqin paytida suv omboridan ortiqça suv taşlab yuborilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1969-yil fevralidan 1970-yil fevraligaça Sirdaryo yillik örtaça oqimining qariyb 60 foizi Arnasoy pastqamligiga oqizilgan. Natijada botiqlar suvga tölib, bir neça köl hosil bölgan.
Tavsifi
13ÖzME'ga köra, Arnasoy köllari bir-biri bilan tor özanlar orqali tutaşgan. Ularning umumiy uzunligi 32 km, eng keng joyi 12 km, örtaça çuqurligi 1–3 m. Köllarga Markaziy Mirzaçöl taşlamasi orqali şör zovur suvlari ham quyiladi, ularning har litrida 4–5 g tuz bor. Qişda Çordara suv omboridan muayyan miqdorda suv oqizilgani uçun köl suvining şörligi unçalik yuqori emas. Arnasoy köllaridan ortiqça suv tor yölak orqali Aydarkölga oqib ötadi. Köllarning sohillari qamişzorlar bilan qoplangan.
Ahamiyati
13Köllarda suvda suzuvçi quşlar köp, baliqlardan zoğora baliq, laqqa, sudak, leşç va boşqa turlar yaşaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, butun Aydar-Arnasoy tizimida 1994–2001-yillarda har yili 760 tonnadan 2000 tonnagaça baliq ovlangan, tizimda sazan, sudak, laqqa, ilonboş kabi baliqlar uçraydi. Orol dengizidan uçib keladigan köpgina suv quşlari ham şu köllar atrofida makon topgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Qizilqumga tutaş bu hudud baliqçilik, ötovlarda dam oliş va tuyada sayr qiliş kabi turizm turlari uçun katta imkoniyatlarga ega.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Arnasoy köllari // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3006 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAArnasoy köllari. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3006
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3006
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Арнасайская система озёрru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Aydar Lakeen.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.