Artrit

Artrit (yunonça arthron — «böğim» va -itis — «yalliğlaniş») — böğimlarning yalliğlanişi; bu atama yalliğlaniş tabiatli bir qança böğim kasalliklarini umumlaştirib ifodalaydi. ÖzME'ga köra, artrit mustaqil kasallik (masalan, spondiloartrit) yoki boşqa kasallikning (masalan, revmatizm) belgisi sifatida yuzaga çiqişi mumkin. Bitta böğim zararlansa — monoartrit, bir neçasi zararlansa — poliartrit deyiladi.12

ÖzME'ga köra, artritga infeksiyalar (qorin tifi, paratif, sil, brutsellyoz va boşqalar), moddalar almaşinuvining buzilişi, şikastlaniş va organizmdagi surunkali infeksiya öçoqlari — murtaklar, örta quloq, burun yondoş böşliqlarining yalliğlanişi, çirigan tişlar sabab böladi. Zaharlaniş, sovqotiş va organizm qarşiligining pasayişi ham kasallikni qözğatişi mumkin. Rusça Vikipediyada moddalar almaşinuvi bilan boğliq artritga podagra misol qilib keltiriladi. Revmatoid artritning aniq sababi hanuz ma'lum emas; hozir eng keng tarqalgan qaraşga köra, unda immunitet tizimining irsiy nuqsoni muayyan omillarga notöğri javob qaytaradi.

ÖzME ötkir, surunkali, allergik, yuqumli, revmatik va ekssudativ artritlarni farqlaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, eng köp uçraydigan turlari — osteoartrit va revmatoid artrit. Osteoartrit odatda yoş ulğaygan sari rivojlanib, son-tos, tizza, yelka va barmoq böğimlarini şikastlaydi; u aholining 3,8% dan ortiğida uçraydi. Revmatoid artrit autoimmun kasallik bölib, köpinça qöl va oyoq böğimlariga ta'sir qiladi va aholining taxminan 0,24% ida kuzatiladi. Podagra, qizil yuguruk (lyupus), septik artrit kabilar ham şu guruhga kiradi.

Artritda böğim oğriydi, qizaradi, şişadi, şakli özgaradi va harakati çeklanadi. ÖzME'ga köra, yalliğlangan böğim böşliğida suyuqlik (ekssudat) töplanadi, bemor holsizlanadi, tana harorati kötariladi. Inglizça Vikipediyaga köra, ayrim turlarida teri kabi boşqa a'zolar ham zararlanadi, kasallik asta-sekin yoki birdan boşlanişi mumkin.

ÖzME'ga köra, kasallik boşlanğiç bosqiçida dori-darmon, davolaş jismoniy tarbiyasi va uqalaş bilan davolansa, bemor tez soğayadi. Inglizça Vikipediyaga köra, dastlab zararlangan böğimga dam beriş, issiq yoki sovuq qöyiş, vaznni kamaytiriş va jismoniy maşqlar tavsiya etiladi; yalliğlanişga qarşi dorilar kasallik turiga qarab buyuriladi, oğir hollarda esa böğimni sun'iy böğim bilan almaştiriş operatsiyasi qilinadi.

Artrit — eng keng tarqalgan kasalliklardan biri. Rusça Vikipediyaga köra, faqat AQŞning özida undan 42 milliondan ortiq kişi aziyat çekadi va bu mamlakatda nogironlikning asosiy sabablaridan biri hisoblanadi. Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti 2000–2010-yillarni «Suyak va böğim kasalliklariga qarşi kuraş ön yilligi» deb e'lon qilgan.