Asadabad

Asadabad (tarixan Çiğansaroy) — Afğonistonning şarqidagi şahar, Kunar viloyatining markazi. U Asadabad tumani tarkibiga kiradi.

Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, Kunar viloyati Markaziy Osiyoni Hindistonning şimoliy qismi bilan boğlovçi tarixiy yöllar yaqinida joylaşgan. Asadabad atrofi Kofiriston hududining şarqiy çegarasida bölgan; bu hudud 1890-yillargaça islomlaştirilmagan. Asadabad yaqinidagi hudud ilgari turli yozilişdagi «Çiğan Saroy» nomi bilan atalgan. Bobur öz yurişlari çoğida şaharni egallaganini yozgan va «Boburnoma»da qisqaça ta'riflagan. 19-asr oxiri — 20-asr boşida viloyat markazi Push/Pasat/Pasad joyidan hozirgi Asadabad örniga köçirilgan. 20-asrda yöllar, bozor, maktablar, köprik va yoqilği quyiş şoxobçasi qurilgan.

Sovet–Afğon uruşi (1979–1988) boşida Kunar viloyatida hukumatga qarşi dastlabki qözğolonlar yuz bergan. 1979-yil yanvarida taxminan 5000 mujohid şaharni egallaşga urinib körgan; u paytda bu yerda Afğon armiyasining 9-diviziyasi ştabi joylaşgan edi. Keyinçalik mujohidlar şaharni sovet qöşinlaridan egallaşgan. 1991-yil 20-aprelda Asadabad bozori ikkita «Skad» raketasi bilan urilgan; ma'lumotga köra, 300 kişi halok bölgan, 500 kişi yaradorlangan, aniq soni noma'lum.

2001-yildagi bosqindan keyin şahar yaqinida «Camp Wright» harbiy bazasi taşkil etilgan. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, 2003-yilda şaharda AQShning yirik harbiy bazasi qurilişi yakunlangan. 2021-yil 14-avgustda şahar Tolibon tomonidan egallangan.

Şahar Peç va Kunar daryolari qöşiladigan vodiyda, şimoli-şarqdan janubi-ğarbga çözilgan ikki toğ tizmasi oraliğida, Hindukuş toğlarida joylaşgan. U Durand çiziğidan (Afğoniston–Pokiston çegarasi) taxminan 13 km şimoli-ğarbda va Nangarhor viloyatidagi Jalolobodan 80 km şimoli-şarqda joylaşgan. Şahar 7 ta nohiyaga bölinadi, maydoni 92 km². Iqlimi nam subtropik (Cfa); yillik örtaça harorat 18,1 °C, yillik yoğin taxminan 960 mm.

Manbalar aholi sonida keskin farq qiladi. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, 1979-yilgi röyxatda aholi taxminan 2 ming kişi, 2006-yilgi baholaşda 8700 kişi bölgan. Ingliz tilidagi Vikipediya esa aholini taxminan 42 396 kişi deb baholaydi. 2015-yilda şaharda 6350 turar joy birligi bölgan.

Iqtisodiyot asosan qişloq xöjaligi, savdo va transportga tayanadi. Atrofdagi vodiy yerlarining 10–15 foizi terrasalaş usulida ekin ekiş uçun işlatiladi. Asosiy ekinlar: buğdoy, şoli, şakarqamiş va sabzavotlar. Toşqin va eroziya muammo bölib kelgan. 2009-yil yanvariga kelib viloyatning asosiy bozoridagi dökonlar soni 100 tadan 600 tadan oşgan. Viloyatni tiklaş guruhlari 16 maktab, 20 tibbiy punkt, 13 yöl va 11 köprik qurgan. Jalolobod–Asmar va Peç daryosi yöllari yöl vaqtini yarmiga qisqartirgan.

Şaharda bozorlar, savdo markazlari, jamoat boğlari, bankler, mehmonxonalar, masjidlar, kasalxonalar va davlat hamda xususiy maktablar bor. Şaharning janubi-ğarbida Sayyid Jamoliddin Afğoniy nomidagi universitet joylaşgan. 2018-yilda oçilgan Kunar kriket stadionida birinçi darajali kriket öyinlari ötkazilgan; 2018-yilgi musobaqada Şafiqulloh birinçi darajali kriket tarixidagi eng tez ikki yuzlik (89 töpda 200) va eng köp oltilik (24) rekordlarini örnatgan. Asadabad Kaliforniyadagi Union City (AQSh) bilan qardoş şahar hisoblanadi.