Azimut
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Azimut (arabça — yöl, yönaliş) — kuzatiş nuqtasining meridian tekisligi bilan kuzatilayotgan obyekt (osmon yoritqiçi, Yerdagi biror nişon va boşqalar) orqali ötgan vertikal tekislik orasidagi burçak. Rusça Vikipediyaga köra, azimut oldindan tanlangan yönaliş (odatda şimol) bilan berilgan predmetga qaratilgan yönaliş orasida ölçanadigan gorizontal burçakdir. Tuşunça geografiya, navigatsiya, Astronomiya, kartografiya, geodeziya, konçilik va ballistikada keng qöllanadi.12
Atamaning kelib çiqişi
13Inglizça Vikipediyaga köra, «azimut» sözi örta asr arab tilidagi «as-sumut» — «yönalişlar» (birlik şakli «as-samt» — «yönaliş») sözidan kelib çiqqan. Bu atama astrolyabiya asbobining arabça nusxalari orqali astronomiyada işlatilib, lotin tiliga ötgan. Ğarb tillarida u ilk bor 1270-yillarda Kastiliya qiroli Alfonso X topşiriği bilan tuzilgan ispança astronomiya kitobida uçraydi.
Turlari
13ÖzME'ga köra, vertikal tekislik kuzatiş nuqtasidan şoqul çiziği böylab ötsa, azimut haqiqiy yoki astronomik azimut deb ataladi. Bundan taşqari, Yer ellipsoidi normaliga nisbatan aniqlanadigan geodezik azimut va magnit azimut ham farqlanadi.
Inglizça Vikipediyaga köra, gorizontal koordinatalar tizimida azimut yoritqiç örnini belgilovçi ikki koordinatadan biri, ikkinçisi esa ufqdan balandlikdir.
Ölçaş tartibi
13Azimut ufq aylanasining yoyi böylab 0° dan 360° gaça ölçanadi. ÖzME'ga köra, an'anaviy astronomiyada u ufqning janub nuqtasidan ğarb tomonga, geodeziyada esa şimol nuqtasidan şarq tomonga hisoblangan. Inglizça Vikipediyaga köra, zamonaviy astronomiyada ham azimut deyarli har doim şimoldan hisoblanadi: şarq 90°, janub 180°, ğarb 270° ga mos keladi.
Rusça Vikipediya hisoblaşning bir neça usulini keltiradi. Doiraviy hisobda azimut şimoldan soat millari yönalişida 0° dan 360° gaça ölçanadi. Yarim doiraviy hisobda burçak meridianning şimoliy yoki janubiy uçidan şarq yoki ğarb tomonga 0° dan 180° gaça, çorak doiraviy (rumb) hisobda esa 0° dan 90° gaça olinadi va yönaliş nomi — masalan, şimoli-şarq — qöşib aytiladi. Direksion burçak va rumb azimutning xususiy holatlari hisoblanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Azimut // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3834 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAzimut. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3834
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3834
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Азимутru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Azimuthen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 1-jild, 218-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 218-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.