Banokat
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Banokat (Fanokat, Şarqiya, Şohruxiya) — Sirdaryoning öng sohilida, Ohangaron (Iloq) daryosining Sirdaryoga qöşiliş joyidagi karvon yöli yoqasida joylaşgan qadimiy şahar harobasi. Nomining ikkinçi qismi — «kat» suğdça qöşimça bölib, «şahar» ma'nosini bildiradi.
Tarixi
13Uz.wikipedia ma'lumotiga köra, şahar 1-asrda mudofaa devoriga ega bölmagan, uning atrofidagi daryo va jarliklar tabiiy mudofaa vazifasini ötagan; ilk örta asrda (5–6-asrlar) burjli mustahkam devor bilan öralgan. Rus tilidagi maqolada esa şaharning quyi sanasi 2–3-asrlar deb körsatilgan, dastlab Buyuk ipak yölidagi keçuv yonidagi qal'a bölgani aytiladi va mudofaa inşootlari izi topilmagani yoziladi.
Rus tilidagi maqolaga köra, 10-asrda Şoş poytaxti Binketdan (hozirgi Toşkent) Banokatga köçgan; 11–12-asrlarda bu yerda qoraxoniylar sulolasining kumuş va mis tangalari zarb etilgan, 11-asrda şahar qudratli devor bilan öralgan.
Möğullar istilosi davrida şahar vayron bölgan: özbekça maqolada bu 1220-yil deb, rusça maqolada 1219-yil oxiri deb berilgan (rus manbasida uç kunlik qarşilikdan söng garnizon taslim bölgani aytiladi). Şahar Amir Temur tomonidan öğli Şohrux şarafiga Şohruxiya deb atab tiklangan; tiklangan yil özbekça maqolada 1392, rusça maqolada 1397 deb körsatilgan. Rusça maqolada keyingi davrlar haqida: 1485-yilda Şohruxiyani Yunusxon, 1502/03-yilda Şayboniyxon egallagan, 1582-yilda u Abdullaxon II mulkiga qöşilgan. 18-asr boşlarida özaro uruşlar natijasida şahar yana vayron bölgan.
Geografiyasi
13Harobalar Sirdaryoning öng sohilida, Ohangaron daryosining quyiliş joyida joylaşgan. Rusça maqolaga köra, u Toşkentdan taxminan 90 km janubi-ğarbda; ikki tomondan Sirdaryo suvi bilan öralgan. Harobaning bir qismini Sirdaryo yuvib ketgan.
Arxeologik tadqiqotlar
13Banokatni havaskor arxeolog D. K. Zatsepin (1876) aniqlagan, Ye. T. Smirnov (1894, 1896) örgangan. 1973-yildan Yu. F. Buryakov rahbarligidagi Şoş-Iloq ekspeditsiyasi tekşirmoqda. Hudud 22 ga, arki taxminan 1 ga bölgan; 12–13-asrlar boşlarida şahar 140 gaga kengayib, ark, 3 şahriston va raboddan iborat bölgan. Rusça maqolaga köra, şahriston madaniy qatlami balandligi 15–17 metr.
Iqtisodiyoti
13Qazişmalarda naqşinkor köza, kosa, sirlangan lagan kabi sopol buyumlar, tangalar va taqinçoqlar topilgan. Şaharda zargarlik, töqimaçilik, kulolçilik, şişasozlik rivojlangan, mis va kumuş tangalar zarb etilgan. Rusça maqolada şahar öz matolari bilan maşhur bölgani aytiladi.
Madaniyati va maşhur şaxslar
13Boburning «Boburnoma» asarida şahar «Fanokat» deb atalgan. Banokatlik (Banokatiy nisbali) şaxslar orasida: Xubilayxonning moliya vaziri Amir Ahmad Banokatiy (1282-yilda öldirilgan); diniy alloma Muhammad Banokatiy (1283-yilda vafot etgan); Tabrizda yaşagan mutasavvif Ali Banokatiy (1299-yilda vafot etgan); şoir va tarixçi Abu Sulaymon Banokatiy (vafoti 1330), «Tarixi Banokatiy» nomi bilan maşhur asar muallifi; xattot Nosix Banokatiy (1272-yilda vafot etgan) bor.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Banokat // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/850 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABanokat. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/850
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/850
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q11907770wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q372411wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.