Barokko
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Barokko (italyança barocco — «ajib, ğalati») — XVI asr oxiridan XVIII asr örtalarigaça Yevropa va Amerika san'atida hukmron bölgan uslublardan biri. U me'morçilik, haykaltaroşlik, rangtasvir, musiqa, raqs va adabiyotni qamrab olgan. Inglizça Vikipediya bu uslubni taxminan 1600–1750-yillarga töğri keltiradi va uning XVII asr boşida Rimda paydo bölganini ta'kidlaydi. Atamaning kelib çiqişi haqida turli fikrlar bor: inglizça Vikipediyaga köra, u ehtimol portugalça barroco — «notekis marvarid» sözidan olingan; dastlab söz tanqidçilar tomonidan kamsitiş ma'nosida işlatilgan.1
Paydo bölişi
13ÖzME'ga köra, barokko Yevropada milliy davlatlar jadal şakllanayotgan davrda Uyğoniş davri san'ati va undan keyingi manyerizm örnida vujudga kelgan. U asosan zodagonlar va çerkov bilan boğliq bölib, ularning qudrati va şon-şuhratini uluğlaşga xizmat qilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Trident soborida (1545–1563) Katolik çerkovi protestantlarning sodda bezaksiz uslubiga javoban hissiy ta'sirçan san'atni qöllab-quvvatlagan. Ayni paytda ÖzME uslubga xalq harakatlari va erkinlikka intiliş ruhi ham ta'sir körsatganini qayd etadi.
Xususiyatlari
13Barokko dunyoni yaxlit, çeksiz, rang-barang va doimiy özgaruvçan deb tasavvur qiladi. Unga keskin qarama-qarşiliklar, harakatçanlik, kuçli his-tuyğular, tantanavorlik va uluğvorlikka intiliş, real borliq bilan xayolotni uyğunlaştiriş, turli san'at turlarini yagona butunlikka birlaştiriş xos. Inglizça Vikipediya uslubning belgilari sifatida yorqin ranglar, ziç bezaklar, buralgan ustunlar, kartuşlar, yolğon perspektivali ganç şiftlar va tomoşabinni hayratga soluvçi effektlarni sanaydi.
Me'morçilikda barokko majmualari fazoviy kölami, mayda bezaklarga boyligi va yagona ğoyaga böysundirilgani bilan ajralib turadi. ÖzME'ga köra, me'morlar köça va maydonlarga uluğvorlik beriş uçun optik effektlar va teskari perspektivadan foydalangan. Tasviriy san'atda diniy, mifologik va majoziy mavzulardagi bezakli kompozitsiyalar hamda dabdabali tantanavor portretlar ustunlik qilgan.
Mamlakatlar böyiça
13Uslub Italiyada şakllangan. Bu yerda me'mor va haykaltaroş Jan Lorenso Bernini (Avliyo Pyotr maydonining ustunlar galereyasi), me'morlar Françesko Borromini va Guarino Guarini, rangtasvirçilar Karavadjo, aka-uka Karraççilar va devoriy rasm ustasi Jovanni Battista Tyepolo ijod qilgan. Flandriyada Piter Paul Rubens, Antonis van Deyk, Yakob Yordans va Frans Snayders asarlarida barokko hayotga yaqin, tölaqonli tus olgan. Ispaniya, Portugaliya va Germaniyada u mahalliy an'analar bilan qöşilib ketgan, Fransiyada esa klassitsizm bilan uyğunlaşgan.
Rossiyada barokko XVIII asrning birinçi yarmida Pyotr I islohotlaridan söng rivojlangan. ÖzME'ga köra, Peterburg va Moskvadagi saroy, monastir va soborlar — Qişki saroy, Smolniy monastiri, Petergof va Sarskoye Selo saroylari bu uslubning yorqin namunalari; ularning yaratilişida Bartolomeo Rastrelli katta hissa qöşgan. Barokko ta'siri Yevropa davlatlarining mustamlakalari orqali Amerika, Osiyo va boşqa mintaqalarga yoyilgan. ÖzME'ga köra, Örta Osiyoda Rossiya istilosidan keyin qurilgan ayrim saroy va ibodatxonalarda ham bu uslubning belgilari uçraydi.
Musiqada
13Musiqada barokko ayniqsa opera janrida, şuningdek kontserto grosso, sonata kabi çolğu va organ asarlarida namoyon bölgan. ÖzME bu davrning yirik kompozitorlari sifatida Klaudio Monteverdi, Jovanni Gabrieli, Jirolamo Freskobaldi, Ditrix Bukstexude, Georg Fridrix Gendel va Iogann Sebastyan Baxni tilga oladi.
Keyingi uslublar
13Inglizça Vikipediyaga köra, 1730-yillarga kelib barokkodan yanada nozik va bezakdor rokoko uslubi ajralib çiqqan, XVIII asr ikkinçi yarmida esa unga qarama-qarşi ravişda neoklassitsizm keng tarqalgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Barokko // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2779 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABarokko. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2779
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2779
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Baroqueen.wikipedia.org
- 2ÖzME, 1-jild, 125–126-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 125–126-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.