Bayer

Bayer (Bayer AG) — 1863-yilda taşkil topgan nemis kimyo-farmatsevtika kompaniyasi. Boş qarorgohi Leverkuzenda (Şimoliy Reyn — Vestfaliya) joylaşgan. Kompaniya farmatsevtika, iste'mol salomatligi mahsulotlari, qişloq xöjaligi kimyosi, uruğlar va biotexnologiya sohalarida faoliyat yuritadi.

Bayer 1863-yilda Barmenda (hozir Vuppertalning bir qismi) böyoq sotuvçisi Fridrix Bayer va böyoqçi Iogann Fridrix Veskott tomonidan böyoq işlab çiqaruvçi korxona sifatida taşkil etilgan. 1866-yilda boş qarorgoh va işlab çiqariş Elberfeldga köçirilgan. Keyinroq kompaniya Reyn böyidagi Vizdorf qişloğiga köçgan; 1930-yilda u yerda Leverkuzen şahri taşkil etilgan.

1899-yilda kompaniya atsetilsalitsil kislotani «Aspirin» savdo belgisi ostida çiqargan. Birinçi jahon uruşi davrida AQSh va boşqa davlatlar Bayerning aktivlari hamda savdo belgilarini musodara qilgan, şu sababli «Aspirin» AQSh, Fransiya va Buyuk Britaniyada savdo belgisi maqomini yöqotgan. Boşqa 80 dan ortiq mamlakatda, jumladan Kanada, Meksika, Germaniya va Şveytsariyada u Bayerning röyxatdan ötgan savdo belgisi bölib qolmoqda. Aspirinni kim ixtiro qilgani haqida tortişuv bor: Artur Eyxengryun özini birinçi kaşfiyotçi deb hisoblagan, Bayer esa uni Feliks Hoffman kaşf etgan deydi.

1904-yilda «Bayer xoçi» logotipi paydo böldi. 1925-yilda Bayer boşqa nemis kimyo kompaniyalari bilan birlaşib, IG Farben konsernini taşkil etdi. Ikkinçi jahon uruşi davrida konsern konslagerlar mahbuslarining majburiy mehnatidan foydalangan. Uruşdan keyin IG Farben bölib taşlandi (manbalarda 1951 yoki 1952-yil körsatilgan) va Bayer mustaqil kompaniya sifatida qayta tiklandi. Fritz ter Meer 1956-yilda kuzatuv kengaşi raisi bölgan.

1994-yilda Bayer Sterling Winthrop kompaniyasini sotib olib, AQSh va Kanadada nomi va logotipiga bölgan huquqlarni qaytarib oldi. Rusça manbaga köra, 2018-yil iyunda Bayer Monsanto aksiyalarining 100 foizini sotib oliş bitimini yakunladi; bitim qiymati 63,5 mlrd dollar bölgan. Inglizça manbada esa birlaşiş 2016-yilga oid deb körsatilgan.

2021-yil holatiga asosiy bölinmalar: qişloq xöjaligi mahsulotlari (uruğlar va ösimlikni himoya qiliş vositalari), farmatsevtika (retsept böyiça dori-darmonlar va diagnostika uskunalari) hamda iste'mol tovarlari (retseptsiz dorilar, ovqatga qöşimçalar). Bayer işlab çiqargan yoki tijoratlaştirgan moddalar orasida aspirin, geroin, prontozil (birinçi sulfanilamid), suramin, poliuretan va polikarbonat bor.

Özbekiston milliy ensiklopediyasiga köra, kompaniya öğitlar, zararkunanda va kasalliklardan himoya vositalari, uruğlik hamda dori preparatlari işlab çiqaradi va agrokimyoviy xizmat körsatadi. 1992-yildan Özbekistonda vakolatxonasi oçilgan.

• 2021-yilda guruhga 374 ta kompaniya kirgan.
• 2021-yilda qişloq xöjaligi bölinmasi daromadi — 20,2 mlrd yevro, farmatsevtika — 18,3 mlrd yevro, iste'mol tovarlari — 5,3 mlrd yevro.
• 2021-yilda daromad Şimoliy Amerikada 14,95 mlrd yevro (AQShda 13,40 mlrd), Yevropa, Yaqin Şarq va Afrikada 13,65 mlrd, Osiyo-Tinç okeani mintaqasida 8,85 mlrd, Lotin Amerikasida 6,63 mlrd yevro bölgan.
• 1997-yilda aylanma kapital 48,6 mlrd marka, xodimlar soni 141 ming kişi edi.

Bayer AG — Bayer guruhining xolding kompaniyasi. Verner Baumann 2016-yildan boşqaruv raisi va boş ijroçi direktor. Norbert Vinkelyohann 2020-yil aprelidan kuzatuv kengaşi raisi.