Bengal tili
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Bengal tili (bangla) — bengallarning tili, hind-yevropa tillari oilasiga mansub hind-oriy tillaridan biri. U Bangladeşning rasmiy tili hamda Hindistondagi Ğarbiy Bengaliya ştatining rasmiy tillaridan biridir.
Tasnifi
13Bengal tili hind-yevropa tillari oilasining hind-oriy (hind) tarmoğiga kiradi. Ingliz tilidagi manbada u hind-eron şoxobçasiga mansub hind-oriy til sifatida körsatilgan. Tuzilişi jihatidan analitik til deb ta'riflanadi, biroq keyingi davrlarda fleksiya şakllari köpayib bormoqda. Rus tilidagi manbada esa uning grammatik tuzilişi agglyutinativ xususiyatga ega ekani aytiladi. Lahjalari şarqiy va ğarbiy guruhlarga bölinadi; Çittagong lahjasi alohida örin tutadi.
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Bengal tili Bengaliya hududida — Bangladeş va Hindistonning Ğarbiy Bengaliya ştatida tarqalgan. Undan taşqari Tripura, Assam va Andaman va Nikobar orollarida ham gaplaşiladi. Bangladeşda uni aholining 98 foizi ona tili sifatida işlatadi (ingliz tilidagi manba). Bengal tili Bangladeşning rasmiy va milliy tili, Hindistonda esa rasmiy tillardan biri. Jharkhand ştatida 2011-yil sentabrdan ikkinçi rasmiy til hisoblanadi. 2024-yil 3-oktabrda Hindiston hukumati unga klassik til maqomini bergan. Bengal tili vakillari Yaqin Şarq, Malayziya, Italiya, Buyuk Britaniya va boşqa mamlakatlarda ham yaşaydi.
Sözlaşuvçilar soni manbalarda turliça berilgan: özbekça Vikipediyada 150 mln.dan ortiq; rus tilidagi manbada 2023-yil holatiga taxminan 242 mln (dunyoda beşinçi örin); ingliz tilidagi manbada 2025-yil holatiga 242 mln dan ortiq ona tilida sözlaşuvçi va yana 43 mln ikkinçi til sifatida gaplaşuvçi (ona tili böyiça oltinçi örin).
Yozuvi
13Bengal yozuvi (bonggakkxor) qadimgi brahmi yozuvidan kelib çiqqan; devanagari, gurmukxi va Hindistondagi boşqa bir qança yozuvlar ham şundan kelib çiqqan. Şu yozuv oz özgarişlar bilan assam tili va sileti lahjasi uçun ham işlatiladi. Imlo köp hollarda talaffuzga mos keladi, ammo sanskrit me'yoriga tayanganligi sababli istisnolar bor. Lotin alifbosiga ögiriş uçun IAST, ITRANS va Kalkutta Milliy kutubxonasi tizimi kabi bir neça usul mavjud.
Tarixi
13Tilning kelib çiqişi haqida turli qaraşlar bor. Sunitikumar Çatterji va Sukumar Sen bengal tili 10-asrda magadxi prakritidan kelib çiqqan deb hisoblagan. Muhammad Şahidulla esa 7-asrda gauda prakritidan rivojlangan degan fikrni ilgari surgan. Ingliz tilidagi manbada 782-yilda tuzilgan sanskrit-xitoy luğatida bengal sözlari borligi qayd etilgan.
Tarixi uç davrga bölinadi: qadimgi bengal, örta bengal (14-asrdan) va yangi bengal (18-asr oxiridan). Örta bengal davrida arab va fors tillarining ta'siri kuçaydi. Hozirgi adabiy me'yor 19-asr va 20-asr boşida Nadia tumani lahjasi asosida şakllandi.
1948-yilda Pokiston hukumati urdu tilini yagona davlat tili qilmoqçi bölgaç, Bengal tili harakati boşlandi. 1952-yil 21-fevralda Dakka universiteti yaqinidagi namoyişlarda beş kişi halok böldi. 1956-yilda bengal tili Pokistonning davlat tillaridan biri deb e'tirof etildi. UNESKO 21-fevralni Xalqaro ona tili kuni deb e'lon qilgan.
Xususiyatlari
13Bengal tilida çöziq unlilar ma'no farqlamaydi. Otlarda jins kategoriyasi yöq. Fonetikasida unlilar uyğunligi, burun va burunsiz unlilar hamda nafasli va nafassiz undoşlarning qarama-qarşiligi xarakterli. Söz urğusi asl bengal sözlarida birinçi böğinga tuşadi. Gap tartibi odatda ega–töldiruvçi–kesim (SOV). Sanoq sözlari işlatiladi: otlar sonlar bilan bevosita birikmaydi. Hozirgi zamon gaplarida boğlama «bölmoq» fei'li köpinça tuşib qoladi. Luğat tarkibining taxminan 40 foizi sanskritdan töğridan-töğri olingan, şuningdek arab, fors, ingliz, portugal va boşqa tillardan özlaşmalar mavjud.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Bengal tili // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/30 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABengal tili. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/30
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/30
Raqamlarda
Sözlaşuvçilar soni · 2019-yil
300 mln kişi
+23,6 %2015-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.