Beruniy tumani
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Beruniy tumani — Qoraqalpoğiston Respublikasi tarkibidagi tuman. ÖzME'ga köra, u 1927-yil 3-iyulda tuzilgan, 1962-yil 24-dekabrda Törtköl tumaniga qöşib yuborilgan va 1964-yil 31-dekabrda yana alohida tuman sifatida tiklangan. Maydoni 3,94 ming km². Markazi — Beruniy şahri.1
Joylaşuvi va tarkibi
13Tuman Özbekistonning şimoli-ğarbida, Amudaryoning öng qirğoğida yotadi. U şimoli-şarqda Ellikqal'a, ğarbda Amudaryo, şimoli-ğarbda Qoraözak va Taxtaköpir tumanlari bilan, janubda Xorazm viloyati, janubi-şarqda Buxoro viloyati bilan qöşni. ÖzME'ga köra, tumanda bitta şahar — Beruniy va ön bitta ovul fuqarolar yiğini (Biybozor, Döstlik, Navoiy, Ozod, Oltinsoy, Sarkop, Tinçlik, Şabboz, Şimom, Qizilqal'a va boşqalar) bor.
Tabiati
13Tumanning şimoliy qismini Qizilqum çöli egallaydi, ğarbida Baday töqayzori va Sulton Uvays toği joylaşgan. Janubiy çegarasi böylab Amudaryo oqadi. ÖzME'ga köra, yanvarning örtaça harorati −15...−20°, iyulniki 28° atrofida, yiliga atigi 100—200 mm yoğin yoğadi, vegetatsiya davri 200—220 kun.
Amudaryodan Qozoqyop, Beştom va Nayman kanallari çiqarilgan, Paxtaarna kanalining davomi — Bözyop kanali ham tuman yerlarini suv bilan ta'minlaydi; Nayman—Beştom nasos stansiyasi işlab turibdi. Oqçaköl va Amirobod köllari bor. Tuproqlari şörxok, qumloq va böz tuproqlardan iborat. Yovvoyi tabiatda çiyaböri, börsiq, qobon, quyon, qirğovul uçraydi. Tuman hududida Badaytöqay davlat qöriqxonasi joylaşgan.
Aholisi
13Aholining asosiy qismini özbeklar taşkil etadi, qoraqalpoq, qozoq, turkman, tatar, rus va boşqa xalqlar vakillari ham yaşaydi. ÖzME'ga köra, 2000-yilda tumanda 94,7 ming kişi istiqomat qilgan, ulardan 50,9 mingi şaharda yaşagan. Özbekça Vikipediyaga köra, 2024-yil 1-yanvar holatiga aholi soni 201,2 ming kişidan oşgan.
Xöjaligi
13ÖzME'ga köra, tuman iqtisodiyotining asosini paxtaçilik taşkil etadi, şuning uçun sanoat ham asosan paxta xom aşyosini qayta işlaşga yönaltirilgan: paxta tozalaş va yoğ zavodlari, şuningdek temirbeton, ğişt va asfalt işlab çiqaruvçi korxonalar bor. Çorvaçilik, ipakçilik, boğdorçilik va polizçilik ham rivojlangan. 2000-yilda suğoriladigan 31,5 ming gektar yerning qariyb yarmiga paxta ekilgan, qolgan qismida sabzavot, beda, makkajöxori va şoli yetiştirilgan.
Asosiy transport yöli — Törtköl—Nukus avtomobil yöli. ÖzME'ga köra, Amudaryo orqali kemalarda yuk taşiş ham muhim ahamiyatga ega.
Ijtimoiy soha
131999/2000 öquv yilida tumandagi 57 ta umumta'lim maktabida 23 mingdan ortiq bola, ikkita litseyda 1330 nafar öquvçi tahsil olgan. Tumanda kutubxonalar, madaniyat uylari, muzey, kasalxona va tibbiyot punktlari faoliyat körsatadi. Özbekça Vikipediyaga köra, 2013-yilda tumanda sakkizta kollej bölgan. 1946-yildan «Xalq minbari» tuman gazetasi naşr etiladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Beruniy tumani // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3835 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABeruniy tumani. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3835
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3835
Manbalar
2 ta manba- 1Özbekça Vikipediya: Beruniy tumaniuz.wikipedia.org
- 2ÖzME, 1-jild, 272–273-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 272–273-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.