Brazzavil

Brazzavil — Kongo Respublikasining poytaxti va eng yirik şahri. U Kongo daryosining öng sohilida, Kinşasaning qarşisida joylaşgan. Şahar mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi hamda yirik port şahridir.

Brazzavilga fransuz sayyohi va mustamlakaçisi Pyer Savornyan de Brazza asos solgan. Asos solingan sana manbalarda turliça körsatilgan: özbekça Vikipediyada faqat 1880-yil deyilgan, rus tilidagi Vikipediyaning bir bölimida 3-oktabr, boşqasida 10-sentabr 1880-yil yozilgan, ingliz tilidagi Vikipediyada esa 10-sentabr 1880-yil keltirilgan. Dastlab u fransuz harbiy posti sifatida vujudga kelgan. Ingliz tilidagi manbaga köra, şahar joylaşgan hududda avval Mfwa va Mpila savdo markazlari bölgan, mustamlaka posti esa bateke aholi punkti örnida barpo etilgan.

Şahar 1910—58-yillarda Fransiya Ekvatorial Afrikasi federatsiyasi va Örta Kongoning ma'muriy markazi bölgan. Ikkinçi jahon uruşi davrida general de Goll boşçiligidagi «Ozod Fransiya» harakatining asosiy tayanç punktlaridan biri edi. 1958—60-yillarda Muxtor Kongo, 1960-yildan mustaqil Kongo Respublikasi poytaxti. Ingliz tilidagi manbaga köra, 1934-yilda Brazzavilni Atlantika porti Puentnuar bilan boğlovçi Kongo–Okean temir yöli oçilgan. 1997—1999-yillardagi fuqarolar uruşida şahar jiddiy zarar körgan. 2012-yil 4-martda harbiy omborda sodir bölgan portlaşlarda taxminan 200 kişi halok bölgan, 1500 ga yaqin kişi yaralangan.

Şahar Kongo daryosining öng sohilida, Kongo Demokratik Respublikasi poytaxti Kinşasaning roppa-rosa qarşisida joylaşgan. Manbalarga köra, dunyoda ikki davlat poytaxti daryoning qarama-qarşi sohillarida, bir-birini körib turadigan masofada joylaşgan yagona joy şu. Daryo bu yerda taxminan 2 km kenglikda. Relyef nisbatan tekis, atrofida keng savannalar bor. Dengiz sathidan balandligi rus tilidagi manbada 230 m, ingliz tilidagi manbada 317 m deb berilgan. Kongo daryosi ustida Kinşasaga ötuvçi köprik yöq, qatnov paromlar orqali amalga oşiriladi.

Iqlimi ekvatorial (ingliz tilidagi manbada — nam va quruq fasllarli tropik iqlim). Nam fasl oktabrdan maygaça, quruq fasl iyundan sentabrgaça davom etadi. Rus tilidagi manbaga köra, örtaça yillik harorat 25,3 °C, yillik yoğin 1388 mm.

Özbekça Vikipediyada aholisi 650 ming kişi (1997) deb körsatilgan. Keyingi ma'lumotlarga köra, 2010-yilda 1 408 150 kişi, 2023-yilgi röyxatga olişda esa 2,15 million kişi (rus tilidagi manbada 2 145 783) istiqomat qilgan. Şaharda mamlakat aholisining uçdan bir qismi yaşaydi. Aholi tarkibida bakongo, bateke, mboşi, sanga va boşqa xalqlar bor; rasmiy til — fransuz tili. Aholining köpçiligi nasroniylar (katoliklar va protestantlar) hamda musulmonlar, mahalliy e'tiqodlar ham saqlanib qolgan.

Brazzavil mamlakatning transport, savdo-sanoat va moliya markazi. Şaharda ip yigiriş, töqimaçilik, kimyo (plastmassa buyumlar, sun'iy matolar, böyoq), sigareta, gugurt fabrikalari, oziq-ovqat sanoati va kema tuzatiş korxonalari bor. Baliq quritiladi va dudlanadi. Yoğoçdan buyumlar yasaş va badiiy keramika kabi hunarmandçilik rivojlangan. Şahar yaqinida GES qurilgan. Rus va ingliz tilidagi manbalarga köra, şahar port orqali kauçuk, yoğoç va qişloq xöjaligi mahsulotlarini jönatadi. Şahar daryo porti hisoblanadi, Kinşasa va Bangi bilan parom qatnovi mavjud. Maya-Maya xalqaro aeroporti va Kongo–Okean temir yöli bekati şu yerda joylaşgan. Ingliz tilidagi manbaga köra, Jahon soğliqni saqlaş taşkilotining Afrika mintaqaviy ofisi ham Brazzavilda.

Şahar mamlakatning madaniy markazi hisoblanadi. Bu yerda Markaziy Afrika tadqiqotlari instituti, Paster instituti, universitet va milliy muzey bor. Universitet 1971—72-yillarda taşkil etilgan (manbalarda yil turliça) va Marien Ngubuai nomini olgan. Diqqatga sazovor joylar: 1949-yilda qurilgan Sent-Anna katolik sobori, asosçi Savornyan de Brazza maqbarasi, hunarmandçilik muzeyi, prezident saroyi, meriya binosi, Nabemba minorasi. Ingliz tilidagi manbaga köra, şahar 2013-yilda YUNESKO tomonidan «Musiqa şahri» deb e'lon qilingan.