Buxoro «Jayran» ekologik markazi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Buxoro «Jayran» ekologik markazi (Özbekça Vikipediyada — «Jayron» Buxoro ixtisoslaşgan pitomnigi) — Örta Osiyoda kamyob çöl hayvonlarini köpaytiriş va ularni tabiatga qaytarişga (reintroduksiyaga) ixtisoslaşgan ilmiy markaz. ÖzME'ga köra, u Buxoro viloyatida, Kogon şahridan janubda, Momojurgoti platosi etagida joylaşgan, 1976-yilda taşkil etilgan va maydoni 5145 gektar. Markaz Özbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qiliş davlat qömitasi tasarrufida.1
Jayronlarni tiklaş
13Markazning asosiy vazifasi — qoraquyruq deb ham ataladigan jayron sonini tiklaş. ÖzME ma'lumotiça, 1977-yilda pitomnikka 42 boş jayron keltirilgan. Köpaytiriş natijasida 1987-yilga kelib ularning soni 1200 ga yetgan (Özbekça Vikipediyada 1225), söng 600 dan ortiq jayron reja asosida boşqa hududlarda tabiatga qöyib yuborilgan. 2001-yilda markazda 800 dan ziyod jayron bölgan.
Boşqa nodir turlar
13Jayrondan taşqari, bu yerda Özbekiston va xalqaro «Qizil kitob»larga kiritilgan yörğa tuvaloq, qulon, qoplon, Buxoro buğusi (xongul) va Prjevalskiy oti kabi turlar ham köpaytiriladi va örganiladi. Tadqiqotlar uçun tört volyer majmui qurilgan. Özbekça Vikipediyaga köra, Prjevalskiy otlari Buxoroga 1987-yilda Sankt-Peterburgdan keltirilgan; dastlab ular tutqunlikda köpaytirilib, keyin pitomnik hududiga qöyib yuborilgan.
Markaz hududida tabiiy holda ham nodir hayvonlar uya quradi va bolalaydi: ular orasida böz eçkemar, olaközan, yörğa tuvaloq va marmar ördak bor. ÖzME'ga köra, bahor va kuzda bu yerda birqozon, oqquş, qizilğoz va köplab yirtqiç quşlar uçraydi.
Tabiiy şaroiti
13Hudud qumloq, gilli va gipsli çöl maydonlaridan iborat; ösimlik qoplamida şuvoq, saksovul va qandim ustunlik qiladi. Markazning janubida sun'iy köllar bor: ular tuyoqli hayvonlar uçun suv içiş joyi va köp sonli suv quşlari uçun boşpana bölib xizmat qiladi. Özbekça Vikipediyaga köra, bu köllarni Amu — Buxoro kanali hosil qilgan.
Yirtqiçlar içkariga kira olmasligi uçun markaz atrofi ikki metr balandlikdagi simtör bilan öralgan; Özbekça Vikipediyada bu töşiqning uzunligi 36 km deb körsatilgan. Markaz Örta Osiyoning çöl ekotizimlarini va undagi nodir hayvonlarni saqlaşda muhim ilmiy tajriba maydoni hisoblanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Buxoro «Jayran» ekologik markazi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4588 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABuxoro «Jayran» ekologik markazi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4588
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4588
Manbalar
2 ta manba- 1Özbekça Vikipediya: Jayron (pitomnik)uz.wikipedia.org
- 2ÖzME, 2-jild, 769–770-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 769–770-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.