Çendu
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Çendu — Xitoyning markaziy qismida, Mintsyazn daryosi vodiysida joylaşgan şahar va Siçuan provinsiyasining ma'muriy markazi. Şahar mamlakatning muhim sanoat markazlaridan biri hisoblanadi.
Tarixi
13Çendu miloddan avvalgi 4-asrda Şu podşoligi davrida vujudga kelgan. Ingliz tilidagi Vikipediyada uni Şu podşoligi asos solgani, Xitoydagi yagona aholi punkti sifatida nomini ikki ming yildan ortiq özgartirmagani aytiladi. Nomning kelib çiqişi haqidagi eng qadimgi izoh: «bir yilda qişloq, ikkinçisida şahar, uçinçisida poytaxt böliş» iborasidan «poytaxt böliş» (成都) ma'nosidagi sözlar. Ingliz tilidagi manba bu izohni zamonaviy olimlar umuman qabul qilmasligini va etimologiya aniq emasligini qayd etadi.
Miloddan avvalgi 316-yilda Şu Qin davlati tomonidan bosib olingan. Uç şohlik davrida (221–263) şahar Şu-Xan davlatining poytaxti bölgan. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, 17-asr örtalarida (1644–1646) Çendu Çjan Syançjun qözğolonçi qöşini qöliga ötib, u tuzgan davlatning poytaxti bölgan; uruşlar paytida şahar qattiq zarar körib, deyarli odamsiz qolgan. 1731-yildan Çendu Siçuan noibining qarorgohi bölgan. 1928-yilda Çendu va Xuayan uyezdlari birlaştirilib, öz boşqaruv organlariga ega şahar taşkil etilgan. 1949-yil 27-dekabrda şaharga Xitoy Xalq ozodlik armiyasi kirgan, 1952-yilda Siçuan provinsiyasi qayta tiklanib, provinsiya hukumati Çenduda joylaşgan.
Geografiyasi
13Şahar Siçuan botiğining ğarbiy çekkasida, Çendu tekisligida joylaşgan. Şahar okrugi ğarbdan şarqqa 192 km, şimoldan janubga 166 km çözilgan, maydoni 12 390 km². Balandligi taxminan 500 m. Şimoli-ğarbda Tibet toğliğining şarqiy çekkasini taşkil etuvçi Syuyelaysan va Lunmenşan tizmalari boşlanadi; okrugdagi eng baland nuqta 5364 m, eng past nuqta 378 m. Iqlimi nam subtropik; yanvarning örtaça harorati 5 °C, iyul va avgustniki taxminan 25 °C.
Aholisi
13Şahar va uning atrofida 1999-yilda aholi 9,9 mln kişi deb körsatilgan (Özbekça Vikipediya). Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, 2020-yilgi röyxatda aholi 20 937 757 kişini taşkil etgan. Aholining köpçiligini xanlar taşkil etadi, tibetliklar, syanlar va boşqa kiçik jamoalar ham yaşaydi.
Iqtisodiyoti
13Çendu transport yöllarining yirik çorrahasida joylaşgan. Maşinasozlik, avtomobilsozlik, tibbiyot, oziq-ovqat va axborot texnologiyalari sohalari rivojlangan. Şaharda Çengdu Aircraft Industry Group zavodi hamda yarimötkazgiç işlab çiqaruvçi xalqaro kompaniyalar zavodlari joylaşgan. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, şaharda 315 dan ortiq Fortune 500 kompaniyasining filiallari bor. Badiiy hunarmandçilik ham rivojlangan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şaharda XIII va 16–18-asrlarga oid me'moriy obidalar saqlanib qolgan. 2011-yilda YUNESKO Çenduni gastronomiya şahri deb tan olgan. Şahar gigant panda bilan boğlanadi va bu yerda Çendu gigant panda köpaytiriş tadqiqot bazasi joylaşgan. Qadimiy Dujyanyan suğoriş tizimi Jahon merosi obyekti hisoblanadi. 2001-yilda Szinşa yodgorligida topilgan «Oltin quyoş quşi» oltin diski şahar emblemasining asosi bölgan. Şaharda universitet va ilmiy muassasalar köp.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Çendu // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/639 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAÇendu. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/639
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/639
Raqamlarda
Aholi soni · 2020-yil
20,9 mln kişi
+89,5 %2016-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q30002wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.