Çinovnik

Çinovnik — Rus podşoligi va Rossiya imperiyasida çinga ega bölib, statskiy (fuqarolik) yoki saroy xizmatida turgan erkak şaxs. Hozirgi paytda bu söz davlat xizmatçisining kundalik nomi sifatida işlatiladi.

Manbalarda çinovniklarning umumiy vazifalari batafsil bayon etilmagan. Faqat çinovnik turlari keltirilgan:

• Harbiy idoraning fuqarolik çinovnigi (harbiy çinovnik yoki zauryad-çinovnik; rus manbasiga köra 1836–1847-yillarda «harbiy maslahatçi» ham deyilgan) — fuqarolik sinfiy çiniga ega bölgan şaxs. Harbiy çinlardan farqi şundaki, u xizmatni quyi çindan boşlab ketma-ket ötaşi şart emas edi. Lavozim yuzasidan jinoyatlar va harbiy tartibni buziş holatlarida çeklangan harbiy sudlovga tobe bölgan.
• Sinfiy çinovnik — ma'lum sinfdagi çinga yoki unga bölgan huquqqa ega çinovnik.
• Kanselyariya çinovnigi — biror sinfiy çinga ega bölib, davlat muassasasida alohida nomi yöq lavozimni egallagan çinovnik.
• Rus manbasida yana «alohida topşiriqlar çinovnigi» turi tilga olingan, ammo izoh berilmagan.

Çinovniklar instituti Rus podşoligi va Rossiya imperiyasida de-fakto mavjud bölgan, biroq 1722-yilgaça aniq tuzilmaga ega emas edi. De-yure bu institut 1722-yil 24-yanvarda (grigoriança 4-fevralda) Martabalar jadvali (Tabel o rangax) joriy etilişi bilan tartibga solindi.

1917-yilgi Oktyabr inqilobidan keyin Martabalar jadvali bekor qilindi, çinovniklar instituti tugatildi. Davlat boşqaruvi sohasida band şaxslar davlat xizmatçilari deb atala boşlandi.

Ingliz tilidagi manbada 1903-yilda Lenin şunday yozgani keltiriladi: «Dehqonlar yer egalarining quli bölgani kabi, rus xalqi hamon çinovniklarning quli… Siyosiy erkinlik — xalqning barça çinovniklarni özi saylaş huquqi». Uşbu manbaga köra, hozirgi Rossiya va ayrim sobiq sovet davlatlarida «çinovnik» sözi har qanday davlat xizmatçisiga nisbatan norasmiy, goho tanqidiy ma'noda işlatiladi.

Manbalarda çinovniklarning ta'limi va malakasiga oid ma'lumot yöq. Faqat çin va sinf bilan boğliq belgilar, jumladan çin nomi va kiyim şakli haqida eslatilgan.