Deboça
SaqlaşÖqiş: 1 daqiqa
Deboça (forsça — muqaddima, söz boşi) — köp ma'noli atama; adabiyotda, asosan, kitob boşiga yozilgan kiriş söz ma'nosida qöllanadi. ÖzME bu sözning tört ma'nosini ajratadi: kitobning bezatilgan boşlanğiç sahifalari, asarga yozilgan muqaddima, qimmatbaho matodan tikilgan şohona kiyim va kiçik musiqiy asar. Sözning özagi forsça «debo» — zarhal yoki naqşinkor ipak mato bilan boğliq; ÖzME'dagi uçinçi ma'no ham aynan şu matoga işora qiladi. Mumtoz manbalarda söz «dibaça» şaklida ham uçraydi.
Kitobdagi deboça
13ÖzME'ga köra, qöllyozma kitoblarda deboça deb, birinçi navbatda, jildning oltin suvi (zarhal) bilan bezatilgan alohida boşlanğiç sahifalari atalgan. Bunday sahifalar kitobning eng haşamatli qismi hisoblangan va naqqoş-musavvirlar mahoratini körsatgan.
Ikkinçi ma'noda deboça — asarning kiriş qismi, söz boşi. U köpinça kulliyot, devon, doston va nasriy asarlarda, şuningdek, tazkira va bayozlarda uçraydi. Deboçani asar muallifining özi yoki uni köçirgan kotib yozgan. Unda kitob mazmuni, yozilişdan maqsad va ba'zan muallifning qisqaça tarjimai holi bayon etilgan. Şu sababli deboçalar adabiyotşunoslar uçun muhim manba sanaladi: ular orqali asarning yozilgan vaqti, tuzilişi va muallif hayotiga oid ma'lumotlarni aniqlaş mumkin.
ÖzME'ga köra, ayrim deboçalar mustaqil badiiy asar darajasiga kötarilgan. Masalan, hind-fors şoiri Amir Xusrav Dehlaviy öz «Kulliyot»iga, Alişer Navoiy esa «Xazoyin ul-maoniy» töplamining birinçi devoniga puxta işlangan deboça yozgan. Hozirgi davrda ham ba'zi özbek adiblarining kitoblari deboça bilan boşlanadi.
Kiyim va musiqadagi ma'nosi
13Uçinçi ma'noda deboça — şohlar kiyadigan, «debo» deb ataluvçi zarhal matodan tikilgan ustki kiyim.
Musiqada esa deboça deb kiçik hajmli asarga aytiladi. ÖzME'ga köra, uning aytiladigan (öquv) va çalinadigan (çolğu) yöllari bor. Ayniqsa, Farğona surnayçilarining deboçalari maşhur bölgan; aytiladigan yöllarini xonanda Hoji Abdulaziz qayta işlagan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Deboça // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2669 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APADeboça. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2669
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2669
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 3-jild, 136-b.manbaa.uz · ÖzME, 3-jild, 136-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.