Demping
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Demping — tovar va xizmatlarni ataylab pasaytirilgan, bozordagi örtaça narxlardan, ba'zan esa hatto tannarxdan ham past narxlarda sotiş. Odatda taşqi bozorni egallaş, raqobatçilarni siqib çiqariş va keyinçalik ustun mavqega ega böliş uçun qöllanadigan raqobat usuli hisoblanadi. Atama inglizça «dumping» — «taşlab yuboriş, ağdariş» sözidan olingan.12
Mohiyati va maqsadlari
13ÖzME'ga köra, demping taşqi va içki bozorda amalga oşirilişi mumkin. Taşqi bozorda tovarni arzon sotiş natijasida eksportçi zarar köradi; bu zarar içki bozorda yuqori narxda sotişdan olingan foyda, davlat byudjeti yoki soliqlar hisobidan qoplanadi. Rusça Vikipediyaga köra, demping davlat yoki kompaniyalar tomonidan kelgusida bozorda kerakli örinni egallab, hozirgi zararni qoplaş umidida ötkaziladi. Ba'zan esa u bir martalik tadbir bölib, omborda tuşib qolgan mahsulotni pulga aylantiriş yoki zudlik bilan mablağ töplaş uçun qilinadi.
Inglizça Vikipediya dempingni yirtqiç narx siyosatining bir körinişi sifatida tavsiflaydi: eksportçi raqobatçilarni bozordan çiqarib, monopoliya holatini yaratişga va keyin narx hamda sifatni özi belgilaşga intiladi.
Turlari
13Rusça Vikipediyada bir neça demping turi farqlanadi. Yirtqiç demping raqobatçilarni yöq qilib, bozorni monopoliyalaşga qaratilgan vaqtinçalik siyosat. Tasodifiy (sporadik) demping ortiqça mahsulotni taşqi bozorda arzon sotiş bölib, u davriy tanglik yoki mavsumiy tovarlar bilan boğliq böliş mumkin. Doimiy demping arzon xomaşyo va energiya, past iş haqi, soliq yoki ekologik xarajatlarni tejaş hisobiga amalga oşiriladi. Bulardan taşqari, teskari, özaro va valyuta dempingi ham ajratiladi; ikkinçisi eksportçi mamlakat milliy valyutasi kursining sun'iy past bölişi natijasida yuzaga keladi.
Tarixi va unga qarşi kuraş
13ÖzME'ga köra, 20-asr boşlarida Yevropa davlatlarida demping keng tus olgan, ayniqsa, 1929–1933-yillardagi jahon iqtisodiy inqirozi davrida avj olgan. ÖzME'ning yozişiça, Ikkinçi jahon uruşidan keyin bu usulni AQŞning yirik kompaniyalari muntazam qöllab kelgan. Bir mamlakatning demping siyosati boşqa davlatlarning javob çoralariga, xususan, import bojlarining oşirilişiga sabab böladi.
Köp davlatlarda dempingga qarşi maxsus qonunlar va maxsus bojlar mavjud. ÖzME'ga köra, Tariflar va savdo böyiça Boş kelişuv (GATT) 1967-yilda xalqaro antidemping kodeksini qabul qilgan; unda demping holatini aniqlaş va isbotlaş tartibi hamda zarar körgan işlab çiqaruvçilarga tövon tölaş yöllari belgilangan. Inglizça Vikipediyaga köra, hozir bu masala Jahon savdo taşkilotining 1994-yilgi antidemping kelişuvi bilan tartibga solinadi. Unga köra, demping özi taqiqlanmaydi, ammo u import qiluvçi mamlakatning içki sanoatiga jiddiy zarar yetkazsa yoki zarar xavfini tuğdirsa, hukumat qöşimça antidemping boji joriy etişi mumkin. Buning uçun tovarning eksport narxi uning «normal qiymati»dan, odatda eksportçi mamlakatning içki bozoridagi narxidan past ekanini isbotlaş talab qilinadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Demping // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2999 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APADemping. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2999
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2999
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Демпингru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Dumping (pricing policy)en.wikipedia.org
- 3ÖzME, 3-jild, 182–183-b.manbaa.uz · ÖzME, 3-jild, 182–183-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.