Determinizm

+ Determinizm (lotinça determino — «aniqlayman», «belgilayman») — olamdagi barça hodisa va jarayonlar özaro obyektiv, qonuniy aloqada bölib, bir-birini sababiy ravişda taqozo etişi haqidagi falsafiy ta'limot. ÖzME'ga köra,…

+ ## Mazmuni

+ ÖzME'ga köra, determinizmning mazmuni sababiyat tuşunçasida ifodalanadi: muayyan şaroitda bir hodisa — sabab — zaruriyat tuğdiradi va bu boşqa bir hodisa — oqibatni yuzaga keltiradi. Bu boğlanişlar inson ongiga boğliq em…

+ ## Turlari

+ Rusça Vikipediyaga köra, hodisalarni nima belgilaşiga qarab determinizmning bir neça körinişi farqlanadi. Teologik determinizmda hamma narsa taqdir yoki ilohiy iroda bilan oldindan belgilangan deb qaraladi. Kosmologik de…

+ ## Tarixi

+ ÖzME'ga köra, determinizmni qadimgi yunon faylasuflari Geraklit, Demokrit va Epikur, şuningdek Şarq mutafakkirlari Forobiy, [[m:1091|Abu Ali ibn Sino]], [[m:1094|Abu Rayhon Beruniy]], Uluğbek va boşqalar e'tirof etgan.

+ Rusça Vikipediyaga köra, mutlaq determinizmning yirik tarafdori fransuz olimi Pyer-Simon Laplas bölgan. U olamdagi barça zarralarning holati va tezligini bilgan aql koinotdagi har qanday hodisani aniq oldindan ayta olişi…

+ ## Fanda determinizm

+ ÖzME'ga köra, determinizm tamoyili ilmiy bilişning barça sohalarida yönaltiruvçi asos va haqiqatni anglaşning samarali vositasi bölib xizmat qiladi. Rusça Vikipediyaga köra ham, u tabiat, jamiyat va tafakkurdagi sababiya…

+ Biroq 19-asrdan boşlab ehtimollar nazariyasiga asoslangan statistik nazariyalar rivojlangan; ular dastlab gazlar kabi köp sonli, nisbatan mustaqil harakatlanuvçi zarralardan iborat tizimlarni tavsiflagan. Rusça Vikipediy…