Doha

Doha (arabça: الدوحة) — Qatar davlatining poytaxti va eng yirik şahri. U Arabiston yarim orolidagi Qatar yarim orolining şarqiy sohilida, Fors qöltiği böyida joylaşgan yirik port hisoblanadi.

Şahar nomi arabça Ad-Dawha sözidan kelib çiqqan, deb hisoblanadi; özbekça va rusça Vikipediyada u «katta daraxt» ma'nosini bildiradi deyiladi, inglizça Vikipediyada esa Qatar Munitsipalitet va atrof-muhit vazirligiga tayanib, dohat — «doiralik» sözidan, ya'ni sohil böylab joylaşgan yumaloq körfazlardan kelib çiqqan, deyiladi.

Dohaning taşkil topgan vaqti haqida manbalar turliça yozadi: özbekça va rusça Vikipediyaga köra, şahar 1850-yilda taşkil etilgan va dastlab Al Bida (Al Bidda) deb atalgan; inglizça Vikipediyaga köra esa Doha 1820-yillarda Al Bidda yaqinida, uning şoxobçasi sifatida vujudga kelgan. Al Biddaning yozma eslatmalaridan biri 1681-yilga, nemis tadqiqotçisi Karsten Nibur çizgan xaritalardan biri 1765-yilga tegişli.

1867-yilda Bahrayn va Abu-Dabi kuçlari Doha hamda Al-Vakra şaharlarini vayron qilgan. 1868-yilda Britaniya vakili polkovnik Lyuis Pelli kelişuvga erişgan. 1871-yil dekabrda Usmonlilar Dohadagi Musallam qal'asiga 100 askar joylaştirgan. 1883-yilda (özbekça va rusça Vikipediyaga köra) Şayx Qosim qöşinlari bilan turk qöşinlari örtasida jang bölib, Usmonli qöşinlari mağlub bölgan. Inglizça manbada Al-Vajba jangi 1893-yil martiga tegişli deb körsatilgan.

1916-yilda Doha Buyuk Britaniyaning Qatar protektoratining poytaxti böldi, 1971-yilda esa mustaqil Qatar poytaxtiga aylandi. 1973-yilda Qatar universiteti, 1975-yilda Qatar milliy muzeyi oçildi, 1996-yilda Al-Jazira telekanali Dohadan efirga uzata boşladi.

Doha Qatar yarim orolining markaziy-şarqiy qismida joylaşgan, şarqdan Fors qöltiği yuvib turadi. Janubda Al-Vakra, ğarbda Ar-Rayyan, şimoli-ğarbda Umm-Salal, şimolda Ad-Dayyan munitsipalitetlari bilan çegaradoş. Şaharning örtaça balandligi dengiz sathidan 3 metr, mutlaq balandligi 15 metrdan oşadi. Maydoni — 158,72 km². Sohil yaqinidagi melioratsiya şaharga taxminan 400 gektar yer va 30 kilometr qirğoq çiziğini qöşgan; Hamad xalqaro aeroporti şunday yerda joylaşgan.

Qöltiq markazida sun'iy Pearl oroli bor; qirğoq yaqinida Palma, Şrao, El Safiya, Banana va boşqa orollar joylaşgan.

Iqlimi juda issiq, tropik çöl iqlimi. Yozda örtaça maksimum +40 °C dan oşadi, soyada köpinça +45 °C va undan yuqori böladi. Eng yuqori harorat +50,4 °C 2010-yil 14-iyulda qayd etilgan. Yozda yoğin bölmaydi. Qişda harorat pastroq, yiliga örtaça 76 mm yoğin tuşadi, ba'zi yillarda esa umuman yoğmaydi. Eng past harorat +5 °C 1992-yil 24–25-yanvarda kuzatilgan.

Özbekça Vikipediyada aholisi 410 ming kişi (2000-yil, şahar atrofi bilan) deb berilgan. Rusça Vikipediyaga köra, doimiy aholining aksariyati muhojirlardir, qatarliklar esa ozçilikni taşkil etadi: 2020-yilda şaharda 4005 nafar qatarlik va 15 381 nafar qatarlik bölmagan bola tuğilgan. Eng yirik muhojirlar guruhi Janubiy Osiyodan, şuningdek arab Levanti va Şarqiy Osiyo mamlakatlaridan kelgan.

Doha neft va baliqçilik sanoati markazi hisoblanadi. Bu yerda Qatar Petroleum (keyinroq QatarEnergy nomi bilan), Qatargas va RasGas kabi yirik kompaniyalarning boş idoralari joylaşgan. Qatar hukumati neft va gaz qazib olişga asoslangan iqtisodiyotdan uzoqlaşmoqda; xususan, Doha yirik aviatsiya markazi sifatida körilmoqda. Şaharda metallsozlik, sement, mebel, quriliş materiallari, gilam, oziq-ovqat va öğit işlab çiqaruvçi mayda korxonalar, issiqlik elektr stansiyasi bor. Dengizdan baliq ovlanadi va marvarid olinadi.

Şaharda Qatar universiteti, HEC Paris maktabi kampusi, Qatar milliy muzeyi, Milliy kutubxona, köplab masjid va maktablar mavjud. Me'moriy yodgorliklar orasida 1880-yillardagi Al-Qut qal'asi, Katta masjid, hukumat binosi (1969), bozor va etnografik muzey binosi sanaladi. Asosiy köça — Al-Korniyş. Dohada 2006-yilgi Osiyo öyinlari va 2022-yilgi futbol böyiça jahon çempionati ötkazilgan.