Qatar

Qatar (rasman Qatar Davlati) — Janubi-Ğarbiy Osiyodagi davlat. U Qatar yarim orolida joylaşgan, poytaxti — Döha şahri.

Uz.wikipedia maqolasiga köra, yarim orolda aholi miloddan avvalgi 3–2-ming yillikdan yaşab kelgan. Rus tilidagi maqolada esa joylaşuv tarixi miloddan avvalgi taxminan tört ming yillikka borib taqalişi aytiladi; inglizça maqolada insonlar yaşaşi 50 000 yil oldinga borib taqalişi keltiriladi. Qatar Sosoniylar nazorati ostida bölgan, keyinçalik islomni qabul qilgan va Arab xalifaligi davrida marvarid savdosi markazlaridan biriga aylangan. 16-asrda mintaqada portugallar hukmronlik qilgan, söng Usmonlilar ta'siri kuçaygan.

Soniy (Al Thani) sulolasi hokimiyati tarixi haqida manbalar turliça ma'lumot beradi: özbekça maqolada 18-asrning 2-yarmida Soniy sulolasi boşçiligida kiçik sultonlik taşkil etilgani va sulola 19-asr oxirida Qatarni birlaştirgani aytiladi; inglizça maqolada Soniylar uyi 1825-yilda şayx Muhammad bin Soniy boşçiligida taşkil topgani, 1868-yilda Buyuk Britaniya bilan tuzilgan kelişuv esa Qatarning alohida maqomini rasman tan olgani keltiriladi. 1871-yilda Soniylar Usmonli hukmronligini qabul qilgan. Usmonlilar hukmronligi tugagaç, 1916-yilda Buyuk Britaniya bilan şartnoma tuzilib, Qatar protektoratga aylandi. 1971-yil 3-sentyabrda mustaqillik e'lon qilindi; özbekça maqolada 1-sentyabr sanasi ham körsatilgan. Qatar 1971-yildan BMT a'zosi, 3-sentyabr — Mustaqillik kuni. 2022-yilda Qatarda futbol böyiça 22-jahon çempionati ötkazildi.

Qatar yarim oroli Arabiston yarim orolining şarqiy qismida joylaşgan va quruqlikda faqat janubda Saudiya Arabistoni bilan çegaradoş; qolgan tomonlardan Fors körfazi bilan öralgan. Yer yuzasi asosan çöl tekislikdan iborat. Uz.wikipedia ma'lumotiga köra, eng baland joyi 56 m, sohil qismi past va marjon riflari bilan öralgan. Iqlimi quruq, tropik yoki subtropik çöl iqlimi; muntazam oqadigan daryolar yöq. Yillik yoğin miqdori özbekça maqolada 125 mm atrofida, rusça maqolada esa 75,2 mm gaça deb körsatilgan. Neft va tabiiy gaz konlari bor.

Qatar — mutlaq monarxiya; hokimiyat Soniy sulolasi vakillari orasida meros bölib ötadi. Davlat boşliği — amir, u qurolli kuçlar boş qömondoni hamdir. Hozirgi amir — Tamim bin Hamad Ol Soniy; u 2013-yil 25-iyunda otasi Hamad bin Xalifadan hokimiyatni qabul qilgan. Amir boş vazir va vazirlarni tayinlaydi. Maslahat kengaşi (Şura) çeklangan vakolatlarga ega. Siyosiy partiyalar va kasaba uyuşmalari yöq. Amaldagi konstitutsiya 2003-yil aprelidagi referendumda ma'qullangan va 2005-yildan kuçga kirgan.

Iqtisodiyotning asosi — neft va tabiiy gaz qazib çiqariş hamda qayta işlaş. Qatar dunyoda tabiiy gaz zaxiralari böyiça uçinçi örinda turadi va suyultirilgan gazning yirik eksportçilaridan biridir. Şuningdek, öğit, neft kimyosi mahsulotlari va sement işlab çiqariladi. Qişloq xöjaligi sust rivojlangan; xurma, ğalla va sabzavotlar yetiştiriladi, baliq va krevetka ovlanadi. Pul birligi — Qatar riali.

Rasmiy til — arab tili, davlat dini — islom. Döhada milliy muzey, etnografiya muzeyi, akvarium va milliy kutubxona faoliyat yuritadi. Tibbiy xizmat va örta maktabda öqiş bepul. Qatarda «al-Arab», «al-Vatan», «ar-Rayya» kabi gazetalar çiqadi, 1996-yilda asos solingan «al-Jazira» yöldoş telekanalining qarorgohi ham şu yerda joylaşgan.