Dravid tillari

Dravid tillari — Hindiston yarimoroli va unga qöşni hududlarda tarqalgan mustaqil tillar oilasi. Bu tillarda asosan Hindistonning janubiy ştatlarida, şuningdek Pokiston, Afğonistonning janubi va Eronning şarqida (braxui tili), qisman Şri Lanka, Janubi-Şarqiy Osiyo mamlakatlari, Hind va Tinç okeanlaridagi orollar hamda Janubiy Afrikada sözlaşiladi. Rusça Vikipediyaga köra, «dravid» nomi tamil tilining öz nomidan kelib çiqqan.1

ÖzME'ga köra, XX asr oxirida dravid tillarida sözlaşuvçilar soni 210 milliondan oşgan; rusça Vikipediya ham bu raqamni 200 milliondan ortiq deb baholaydi. Sözlaşuvçilarning 95 foizdan ortiği törtta yirik tilga töğri keladi: telugu, [[Tamil tili|tamil]], malayalam va kannada. Bu tillar mos ravişda Andxra-Pradeş, Tamilnad, Kerala va Karnataka ştatlarining rasmiy tillari hisoblanadi. Rusça Vikipediyaga köra, «katta dravid törtligi» ming yildan ortiq yozma va adabiy an'anaga ega, eng qadimgi tamil yodgorliklari esa miloddan avvalgi II–I asrlarga oid.

Dravid tillarining genetik tasnifi hali töliq işlab çiqilmagan. ÖzME'ga köra, XIX asr va XX asrning birinçi yarmida ingliz olimi R. Kolduell va norveg olimi S. Konov ularni janubiy, markaziy va şimoliy guruhlarga ajratgan, hind olimi B. Krişnamurti esa ikki guruhli tasnif taklif qilgan. Rus olimi M. S. Andronov tasnifi böyiça yetti guruh ajratiladi:

• şimoli-ğarbiy — braxui (Hindistondan taşqarida tarqalgan);
• şimoli-şarqiy — kurux, malto;
• markaziy — kolami, parji, nayki, gadaba;
• gondvana — gondi, konda, pengo, manda, kui, kuvi;
• janubi-şarqiy — telugu;
• janubi-ğarbiy — tulu va boşqalar;
• janubiy — tamil, malayalam, kannada, toda, kota, kodagu.

Rusça Vikipediyaga köra, ayrim kam örganilgan tillarning qaysi guruhga mansubligi hali aniqlanmagan.

Dravid tillarining boşqa til oilalari bilan qarindoşligi isbotlanmagan. ÖzME'ga köra, R. Kolduell ularni ural tillari bilan yaqin deb taxmin qilgan. Rusça Vikipediyaga köra, bu tillar Hindistonning şimolidagi hind-oriy tillari bilan qarindoş emas, lekin uzoq vaqt yonma-yon yaşaş natijasida ularga ma'lum ta'sir körsatgan. Olimlarning bir qismi hind-yevropa tillari kirib kelişidan oldin dravid tillari butun yarimorolda keng tarqalgan bölişi mumkin, deb hisoblaydi; ammo bu farazlar munozarali bölib qolmoqda.

ÖzME'ga köra, dravid tillarining fonetik tizimida beş juft qisqa va çöziq unli farqlanadi. Söz boşi va oxirida faqat unlilar va ayrim undoşlar kela oladi, noqulay tovuş birikmalari turli fonetik hodisalar yordamida bartaraf etiladi. Morfologiyada qöşimçalar orqali söz yasaş va özgartiriş, ya'ni agglyutinatsiya ustun turadi; asl dravid özaklari bir böğinli. Otlarda son, kelişik va jins kategoriyalari bor, sifatlar odatda özgarmaydi. Rusça Vikipediyaga köra, gapda söz tartibi «ega — töldiruvçi — kesim» şaklida böladi. ÖzME qayd etişiça, dravid tillari sintaksisi turkiy va möğul tillari bilan köp umumiy tipologik belgilarga ega.

Telugu, tamil, malayalam, kannada va tulu tillari qadimgi brahmi yozuvining janubiy şakllaridan kelib çiqqan alifbolardan foydalanadi, braxui tili esa arab yozuviga asoslangan. Qolgan dravid tillarining öz yozuvi yöq.