Durbin

Durbin (forsça «uzoqni köruvçi»), binokl — uzoqdagi narsalarni ikki köz bilan kuzatiş uçun möljallangan optik asbob. U bir-biriga parallel qilib biriktirilgan ikkita köriş trubasidan iborat; har bir trubada oldinda obyektiv, kuzatuvçi közi tomonda okulyar joylaşgan. ÖzME'ga köra, narsaga qaratiladigan katta linzalar obyektiv, köz qöyiladigan kiçik linzalar okulyar deb ataladi. Rusça va inglizça Vikipediyaga köra, bitta trubali teleskopdan farqli ravişda durbin hajmli (stereoskopik) tasvir beradi: har bir köz biroz boşqaça tasvirni köradi va miya ulardan çuqurlik tuyğusini hosil qiladi.12

Inglizça Vikipediyaga köra, ikki teleskopni yonma-yon qöyib kuzatiş ğoyasi XVII asrda teleskop ixtiro qilinişi bilan deyarli bir vaqtda paydo bölgan; ilk durbinlarning aksariyati Galiley sxemasida yasalgan. Bunday trubada obyektiv — qavariq (yiğuvçi), okulyar esa botiq (soçuvçi) linza. ÖzME'ga köra, Galiley durbini narsalarni 2,5–4 marta yaqinlaştiradi, sodda va ixçam, yoruğlikni yaxşi ötkazadi, lekin köriş maydoni tor bölgani uçun asosan teatrda işlatiladi. Rusça Vikipediyaga köra, uning afzalligi — tasvir töğri (tönkarilmagan) çiqadi va asbob qisqa hamda yengil böladi; kamçiligi — tört martadan katta kattalaştirişda tasvir sifati keskin yomonlaşadi.

Kepler trubasida obyektiv ham, okulyar ham yiğuvçi linzadir. Rusça Vikipediyaga köra, bu sxema katta kattalaştirişda ham tiniq tasvir beradi, ammo tasvir tönkarilgan böladi va truba uzun çiqadi. Tasvirni töğrilaş va asbobni qisqartiriş uçun linzalar orasiga prizmalar qöyiladi. Italyan optigi Injatsio Porro bunday prizmalar tizimini 1854-yilda patentlagan; «Karl Seys» firmasi 1890-yillarning oxiridan Porro prizmali durbinlarni ommaviy işlab çiqara boşlagan. Keyinroq ixçamroq «tomsimon» prizmalar (Abbe, Şmidt–Pexan) ham keng tarqalgan.

ÖzME'ga köra, prizmali durbin işlaşga qulay, köriş burçagi keng, hajmli köriş xususiyati yaxşilangan; uning yordamida masofani ölçaş ham mumkin. Amalda işlatiladigan durbinlar narsalarni 2 martadan 22 martagaça kattalaştiradi.

Inglizça Vikipediyaga köra, durbin odatda «7×35» yoki «10×50» kabi ikki son bilan belgilanadi: birinçisi — kattalaştiriş darajasi, ikkinçisi — obyektivning millimetrdagi diametri. Qölda uşlab işlatiladigan durbinlar köpinça 7–10 marta kattalaştiradi, aks holda qöl titraşi tasvirga xalaqit beradi. Obyektiv qança katta bölsa, asbob şunça köp yoruğlik yiğadi va ğira-şirada yaxşiroq körsatadi.

Durbinlar teatr, sayohat, ov, quş kuzatiş, dengizçilik, harbiy iş va astronomiyada işlatiladi. Rusça Vikipediyaga köra, ayrim modellar kompas, masofa ölçagiç, tasvirni barqarorlaştiruvçi qurilma yoki tungi köriş moslamasi bilan jihozlanadi.