Dyuker

Dyuker (nemisça Düker), qaynama — kanal suvini daryo yoki boşqa kanal özani, çuqur vodiy, jarlik, yöl kabi tösiqlar bilan kesişgan joydan ötkaziş uçun tösiq ostidan yoki uning tubi böylab yotqiziladigan bosimli quvur. Rusça Vikipediyaga köra, dyukerlar suv quvurlari, kanalizatsiya va suğoriş tizimlarida, şuningdek, neft va gaz quvurlarida qöllanadi.1

ÖzME'ga köra, dyuker kanal suvining sathi kesib ötilayotgan tösiq sathiga yaqin bölgan va suvni yuqoridan akveduk (novli köprik) orqali ötkazib bölmaydigan hollarda quriladi. Bunda suv quvurning bir uçidan kirib, pastga tuşadi, tösiq ostidan ötadi va ikkinçi uçidan yana yuqoriga kötariladi; harakat kirişdagi va çiqişdagi sathlar farqi hosil qiladigan bosim hisobiga yuz beradi.

Dyuker beton, temir-beton, pölat yoki yoğoçdan yasalişi mumkin. ÖzME'ga köra, material bosim kattaligiga qarab tanlanadi: 30—50 metr bosimda beton, 50—100 metrda oldindan kuçlantirilgan temir-beton, undan yuqori bosimda, şuningdek, daryo özani ostidan ötkazilganda pölat quvurlar işlatiladi. Yoğoç dyuker tez çiriydi, şu sababli kam qöllaniladi.

Tuzilişiga köra dyuker bir yoki bir neça quvurdan iborat bölib, köndalang kesimi aylana yoki töğri burçakli böladi. Uning uzunligi tösiqning kattaligiga qarab bir neça ön metrdan bir neça kilometrgaça boradi. Daryo yoki kanal tagidan ötkazilganda quvur maxsus qazilgan xandaqqa yotqizilib, kamida bir metr qalinlikdagi tuproq bilan kömiladi; quruq soylarni kesib ötganda esa oçiq qoldirilişi mumkin.

ÖzME'ga köra, quvurni loyqa bosmasligi uçun undagi oqim tezligi odatda sekundiga 1,5—4 metr oraliğida olinadi. Oqiziqlarni uşlab qoliş uçun dyuker boşida qum uşlagiç va balçiq töplagiç quduqlar quriladi, kirişga esa çöp va xas-xaşakni tutib qoladigan panjara örnatiladi. Dyukerning suv ötkaziş qobiliyati bosimli quvurlar uçun qöllanadigan gidravlik hisob yöli bilan aniqlanadi.

Rusça Vikipediyaga köra, magistral neft quvurlarini loyihalaş va quriş amaliyotida daryo, kanal, jarlik, avtomobil yoki temir yöl ostidan ötadigan qism ham dyuker deb ataladi. Bunday dyuker odatda oldindan payvandlab bir butun «ip» holiga keltirilgan bir neça quvurdan iborat bölib, tayyor xandaq, quduq yoki himoya ğilofi içiga sudrab kiritiladi.

ÖzME'ga köra, foydalaniş davrida dyuker muntazam kuzatib turiladi, ta'mirlanadi va tozalanadi. Quvur ulanmalari va kanal bilan tutaşgan joylardan suv sizib çiqmasligi, kanal tozalanayotgan yoki suv berilmayotgan vaqtda esa dyukerni suvdan böşatiş imkoniyati ta'minlanişi kerak.