Efir

+ Efir (yunonça «aither») — qadimgi yunon tasavvurida osmonning eng yuqori, eng toza va yorqin qatlami; keyinçalik falsafa va tabiatşunoslikda butun olamni töldirib turuvçi nozik muhit deb tuşunilgan tuşunça. ÖzME'ga köra,…

+ ## Afsonalardagi efir

+ Inglizça Vikipediyaga köra, Gomer davri yunon tilida «aither» sözi «sof, toza havo» yoki «oçiq osmon» ma'nosini bergan. Xudolar aynan şu sof unsur bilan nafas olgan, odamlar esa pastdagi oddiy havodan foydalangan, deb hi…

+ Efir afsonalarda alohida iloh sifatida ham gavdalantirilgan. ÖzME Gesiodning «Teogoniya» dostoniga tayanib, Efirni Ereb (yer ostidagi zulmat) bilan Nikta (Tun)ning farzandi deb körsatadi; Inglizça Vikipediya ham an'anavi…

+ ## Beşinçi unsur

+ Qadimgi faylasuflar efirni hamma narsaga sizib kira oladigan nozik modda deb tasavvur qilgan; ÖzME uni «olam efiri» yoki «yoruğlik efiri» nomlari bilan ham tilga oladi. Inglizça Vikipediyaga köra, Platon «Timey» asarida …

+ Lotinça «quinta essentia», ya'ni «beşinçi mohiyat» atamasi şu ğoyadan kelib çiqqan. Inglizça Vikipediyaga köra, örta asr kimyogarlari (alkimyogarlar) kvintessensiyani osmon jismlarining asosi deb bilgan va uni ajratib ol…

+ ## Fizikadagi taqdiri

+ ÖzME'ga köra, ötmişda efir yoruğlik va umuman elektromagnit özaro ta'sirni tarqatuvçi muhit deb qaralgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 19-asr oxirida fiziklar yoruğlik böşliqda ham tarqalişini tuşuntiriş uçun butun fazoni…

+ Albert Eynşteyn yaratgan [[m:2412|Nisbiylik nazariyasi]] efir tuşunçasiga ehtiyojni butunlay yöqotgan; ÖzME ham şu nazariyaga köra efir mavjud emasligini qayd etadi. ÖzME yana bir nozik farqqa e'tibor qaratadi: hozirgi f…