Enterit

Enterit (yunonça «enteron» — içak) — ingiçka içakning yalliğlanişi. ÖzME'ga köra, kasallik kamdan-kam faqat ingiçka içakning özida keçadi: köpinça ingiçka va yöğon içak birga yalliğlanadi (enterokolit) yoki içak bilan birga me'da ham zararlanadi (gastroenterit). Rusça Vikipediyaga köra, yalliğlanişning qaysi qismda joylaşganiga qarab ön ikki barmoq içak (duodenit), oç içak (yeyunit) va yonboş içak (ileit) yalliğlanişlari farqlanadi. Kasallik ötkir va surunkali şaklda keçadi.1

ÖzME'ga köra, ötkir enterit köproq yoz va kuz oylarida, issiq kunlarda uçraydi. Uning sabablari xilma-xil: buzilgan göşt mahsulotlari, yaxşi pişirilmagan taom, yuvilmagan meva va sabzavotdan böladigan ovqat zaharlanişlari, simob va yod kabi kimyoviy moddalar, ayrim dorilar, ba'zi oziq-ovqatlarga allergiya, haddan taşqari köp va oğir ovqat yeyiş. Organizmning qizib ketişi yoki sovqotişi, issiqda juda sovuq içimlik içiş, içak gijjalari ham kasallikka turtki beradi. Enterit iç terlama, paratif, vabo kabi yuqumli kasalliklar oqibatida ham paydo böladi.

Kasallik odatda tösatdan boşlanadi: qorin, ayniqsa kindik atrofi oğriydi, içak quldiraydi, iç ketadi, köngil aynib, qusiş kuzatiladi, harorat kötariladi, iştaha yöqoladi. ÖzME'ga köra, köp qusiş va iç ketiş tufayli organizm suvsizlanadi: teri quruqşaydi, til karaşlanadi, yurak faoliyati susayadi, qon bosimi pasayadi, oğir hollarda tirişiş paydo böladi. Rusça Vikipediyaga köra, virusli enteritda iç ketiş sutkasiga yigirma martagaça yetib, kuçli suvsizlanişga olib kelişi mumkin.

Rusça Vikipediyaga köra, yengil şakllari bir neça kun yoki hafta içida tuzaladi. Davolaş kasallik sababi va oğirligiga boğliq bölib, antibakterial, spazmni yöqotuvçi va buriştiruvçi dorilar, köp suyuqlik içiş tavsiya etiladi, ahvol yaxşilangaç parhez asta-sekin kengaytiriladi. ÖzME ötkir enterit töğri va töla davolanmasa, surunkali tus olişini ta'kidlaydi.

ÖzME'ga köra, surunkali şakl ötkir enteritni keltirib çiqaradigan sabablar bilan bir qatorda me'da, öt qopi, jigar va me'da osti bezi kasalliklari hamda vitamin tanqisligi oqibatida ham rivojlanadi. Rusça Vikipediya bu qatorga notöğri ovqatlaniş, ötkir taom va spirtli içimliklarni suiiste'mol qiliş, gijja kasalliklari, sanoat zaharlari bilan uzoq zaharlaniş, dorilarni nazoratsiz qabul qiliş, ayrim tuğma va autoimmun kasalliklarni ham qöşadi. Asta-sekin içak şilliq qavati yupqalaşadi, ferment işlab çiqariş kamayadi, ozuqa moddalarning sörilişi buziladi. Bemorni içak quldiraşi, kindik atrofidagi kuçsiz oğriq, köngil aynişi, holsizlik va iç ketiş bezovta qiladi.

Davolaşda parhez va qat'iy ovqatlaniş tartibi asosiy örin tutadi. ÖzME behi, nok kabi buriştiruvçi xossali mevalar şarbatini, kasallik zöriqqanda yumşoq taomlar va vitaminlarni tavsiya etadi.

Ovqatni yaxşilab pişiriş, töğri ovqatlaniş, şaxsiy gigiyenaga rioya qiliş va paşşalarga qarşi kuraş kasallikning oldini olişda muhim.

ÖzME'ga köra, enterit hayvonlarda ham uçraydi va ayniqsa yoş mollarda oğir keçadi. Birlamçi enterit sifatsiz, çirigan yoki moğorlagan ozuqadan, ikkilamçisi yuqumli va parazitar kasalliklar oqibatida yuzaga keladi. Kasallangan hayvon ovqatdan qoladi, içi ketadi, oğir hollarda u nobud böladi. Davolaşda surgi dorilar, antibiotiklar va içakni dezinfeksiya qiluvçi vositalar qöllanadi; oldini oliş uçun mollar sifatli yem bilan, belgilangan tartibda boqiladi.