Entomologiya

+ Entomologiya (yunonça «entomon» — haşarot va «logos» — ta'limot) — haşarotlarni örganadigan [[Zoologiya|zoologiya]] bölimi. U haşarotlarning tuzilişi, hayot tarzi, individual va tarixiy rivojlanişi, xilma-xilligi, Yer yu…

+ ## Bölimlari

+ ÖzME'ga köra, entomologiya nazariy (umumiy) va amaliy yönalişlarga bölinadi. Umumiy entomologiya haşarotlarning morfologiyasi, embriologiyasi, fiziologiyasi, biokimyosi, xulq-atvori (etologiyasi), geografik tarqalişi, qa…

+ Amaliy entomologiya qişloq xöjaligi ekinlari va mahsulotlarining zararkunandalari, odam, hayvon va ösimliklar parazitlari hamda foydali haşarotlarni örganadi. Uning tarkibida örmon, qişloq xöjaligi, veterinariya va tibbi…

+ ## Fanning şakllanişi

+ Inglizça Vikipediyaga köra, haşarotlar haqida ilk asarlar antik davrda paydo bölgan: rimlik Katta Pliniy haşarot turlari haqida, kufalik olim Ibn al-A'robiy (760–845) paşşalar haqida kitob yozgan. Biroq zamonaviy ma'noda…

+ ÖzME'ga köra, entomologiya fan sifatida 17-asrda golland olimi Yan Svammerdamning asalari anatomiyasi va rivojlanişi (1669), italyan olimi Marçello Malpigining ipak qurti anatomiyasi (1686) haqidagi işlari asosida şaklla…

+ Inglizça Vikipediyaga köra, Angliyada entomologiya otasi hisoblanadigan Uilyam Kirbi 1833-yilda Londonda dunyodagi ilk entomologik jamiyatlardan birini taşkil etişda qatnaşgan. 19-asr oxirida qişloq xöjaligi va mustamlak…

+ ## 20-asrdagi yutuqlar

+ ÖzME'ga köra, 20-asr oxirigaça haşarotlarning 1 milliondan ortiq turi aniqlangan, turkumlar soni 40 ga yaqinlaşgan. Fanga elektron mikroskopiya, karyosistematika, kompyuter texnologiyalari va sonli taksonomiya kirib kelg…

+ Haşarotlar ajratadigan va ularning xulqini boşqaradigan feromonlarning topilişi etologiyaga qiziqişni kuçaytirgan. Nemis zoologi Karl fon Friş asalarilarning «raqs tili»ni kaşf etgan; inglizça Vikipediyaga köra, u 1973-y…

+ Tibbiyot entomologiyasining rivoji bezgak qözğatuvçisini taşuvçi çivinlarni örganişdan boşlangan. ÖzME'ga köra, bu sohada rus olimlari V. N. Beklemişevning bezgak çivini haqidagi işlari va Ye. N. Pavlovskiyning haşarotla…

+ ## Özbekistonda

+ ÖzME'ga köra, Örta Osiyoda, jumladan [[m:337|Özbekiston]]da entomologik tadqiqotlarni rus tabiatşunosi A. P. Fedçenko boşlab bergan: u 1868–1871-yillardagi Olay va Zarafşon ekspeditsiyalarida haşarotlarning 2000 ga yaqin…

+ Tibbiyot va veterinariya entomologiyasi böyiça işlar bezgakni örganiş bilan boşlangan; 1920–1930-yillarda bezgak çivinlari keng tadqiq qilinib, [[m:683|Samarqand]]da Tropik kasalliklar (hozirgi Tibbiyot parazitologiyasi)…

+ Hozirgi tadqiqotlarda haşarotlar xilma-xilligi, noyob va yöqolib borayotgan turlarni saqlaş hamda zararkunandalarga qarşi atrof muhitga kam zarar yetkazadigan usullar — attraktantlar, feromonlar va gormonal preparatlarda…