Estetika
Hozirgi matn kimniki
- General matn · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: Rusça Vikipediya: Эстетика→ Tekşirgan: tekşirilmagan · admin yuklaşi · partiya № 129
Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi
+ Estetika (yunonça «aisthesis» — «sezgi», «hissiy idrok» va «aisthetikos» — «sezgi orqali anglanadigan» sözlaridan) — inson bilan olam örtasidagi qadriyat munosabatining öziga xos tomonlarini, gözallik qonuniyatlarini va …
+ ## Atamaning kelib çiqişi
+ «Estetika» atamasini ilmiy muomalaga nemis faylasufi Aleksandr Gotlib Baumgarten (1714–1762) kiritgan. Rusça Vikipediyaga köra, u bu sözni ilk bor 1735-yilgi dissertatsiyasida qöllagan, 1750-yilda esa «Estetika» nomli as…
+ ## Asosiy kategoriyalari
+ ÖzME'ga köra, estetika nafosat, did, gözallik, xunuklik, uluğvorlik, tubanlik, fojiaviylik va kulgililik kabi kategoriyalar bilan iş köradi. Ular orasida nafosat tuşunçasi alohida örin tutadi: u bir tomondan estetik hiss…
+ Estetikaning eng köp örganilgan obyekti — san'at. ÖzME'ga köra, estetika san'atşunoslik fanlaridan farqli ravişda san'atga falsafiy-nazariy yöndaşadi: san'atkor, asar va uni idrok etuvçi şaxsni yaxlit tizim sifatida köri…
+ ## Boşqa fanlar bilan aloqasi
+ Estetika köplab fanlar bilan bevosita boğliq. Etika bilan yaqinligi inson xatti-harakatida axloq va gözallik köpinça uyğun kelişida, san'atning esa ezgulik va yovuzlik kuraşini aks ettirişida körinadi; biroq ÖzME ta'kidl…
+ ## Tarixi
+ ÖzME'ga köra, estetik tasavvurlarning ildizlari Şumer, Bobil, qadimgi Misr va Xitoy madaniyatlariga, yunon miflariga borib taqaladi; Şumer gil taxtaçalaridagi matnlarda «gözallik», «san'at», «musiqa» kabi sözlar uçraydi.…
+ Rusça Vikipediyaga köra, antik davrda pifagorçilar gözallikni uyğunlik va sonli mutanosiblik bilan izohlagan, Platon unga maxsus asarlar bağişlagan. Aristotel «Poetika» asarida gözallikni idrok etişda hissiyotning ahamiy…
+ Yangi davrda Britaniya faylasuflari — Şaftsberi, Frensis Xatçeson, Edmund Byork va Devid Yum gözallikni his-tuyğu orqali idrok etiş masalalarini tadqiq etgan. Rusça Vikipediyaga köra, Immanuil Kant estetik hukm — did bil…
+ ## Özbek estetikasi
+ ÖzME'ga köra, özbek estetik tafakkurining ildizlari Avesto va moniylik manbalariga borib taqaladi. Islom davrida u «Alloh gözal va gözallikni sevadi» degan hadis ruhida rivojlangan. Forobiy va Ibn Sino kabi maşşoiyyun fa…
+ 19-asr oxiri — 20-asr boşlarida jadid ma'rifatparvarlari yangi estetik qaraşlarni ilgari surgan: Anbar Otinning «Qarolar falsafasi», [[m:1195|Abdurauf Fitrat]]ning «Adabiyot qoidalari» (1926) risolalari yaratilgan, Çölpo…
- Mavzu yaratildi · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: ÖzME, 10-jild, 223–226-b.→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 81
Sabab: SI yuklaşi (formasiz)