Fiji tili
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Fiji tili (fijiça: Na vosa vaka-Viti) — Fiji orollarida yaşovçi fijiliklarning tili. U avstroneziya tillar oilasining Okeaniya tillariga kiradi.
Tasnifi
13Fiji tili Okeaniya tillariga mansub bölib, polineziya tillariga yaqin, ammo ularning tarkibiga kirmaydi (rus tilidagi maqolaga köra). Inglizça maqolada u Avstroneziya oilasining malay-polineziya tarmoğiga kiritilgan. Tadqiqotlarga köra, fiji va polineziya tillari bir-biridan oddiy özlaştiriş natijasida emas, balki umumiy ajdoddan kelib çiqqan: ularning umumiy luğati asosan qarindoş sözlardan iborat. Şunga qaramay, ayrim sözlar, ayniqsa şarqiy lahjalarga, Tongadan özlaşgan.
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Fiji tili Fiji orollarida tarqalgan. Ona tili sifatida unda 350 ming kişidan ortiq, inglizça maqolaga köra 350–450 ming fijilik sözlaşadi; rus tilidagi maqolaga köra yana 200 ming kişi uni ikkinçi til sifatida biladi. 2013-yilgi konstitutsiyada til «itaukey» (iTaukei) deb atalib, ingliz va fiji hind tillari bilan birga rasmiy maqom olgan. Lahjalari haqida: taxminan 300 hududiy lahja ikki asosiy lahjaga — şarqiy va ğarbiy lahjalarga birlaştiriladi. Standart fiji tili şarqiy fiji lahjasi — Bau lahjasiga asoslangan.
Yozuvi
13Fiji alifbosi lotin yozuviga asoslangan; harflar va undoş fonemalar örtasida deyarli birma-bir moslik bor. Unli harflar: a, e, i, o, u. Unli uzunligi odatda yozuvda körsatilmaydi, faqat luğat va darsliklarda makron bilan belgilanadi. Inglizça maqolaga köra, 1980-yillarda luğat tuzuvçilar alifboga z va h kabi bir neça undoş qöşgan.
Tarixi
13Inglizça maqolaga köra, til Fijiga taxminan 3500 yil oldin birinçi aholi bilan kelgan. Yozma şakli xristian missionerlari bilan boğliq. Rus tilidagi maqolaga köra, imloni şotland missioneri Devid Kargill işlab çiqqan; u tonga tiliga asoslangan. Ilk tarjimalar Lau orollari lahjasida bölgan, keyin boşqa lahjalarda paydo bölgan, adabiy şakl uçun Bau oroli lahjasi asos qilib olingan. Özbekça maqolada yozuv 1835-yildan lotin grafikasida ekani aytiladi; inglizça maqolaga köra, 1835-yilda Avstraliyadan kelgan metodist missionerlar yozma şaklni işlab çiqa boşlagan, 1840-yilga kelib yozuv tizimi va turli lahjalarda kitoblar bor edi. 1970-yilda mustaqillikdan keyin til radio, televideniye, kitob va davriy naşrlarda qöllanib, maktablarda öqitilgan. Inglizça maqolaga köra, 1997-yilgi konstitutsiya fiji tilini ingliz va fiji hind tillari bilan birga rasmiy qilgan, 2013-yilgi konstitutsiya bu maqomni mustahkamlagan.
Xususiyatlari
13Fonetikasi: özbekça maqolaga köra 5 unli va 15 undoş bor; böğin unli bilan tugaydi. Inglizça maqolaga köra, böğin undoş+unli yoki bitta unlidan iborat. Urğu odatda oxirgidan oldingi morada böladi.
Grammatikasi: asosan analitik. Uç şaxs farqlanadi; jonli va jonsiz otlar farqlanmaydi. Sonlar törtta: birlik, ikkilik, oz sonli (paukal) va köplik. Olmoşlar son va inklyuzivlik böyiça farqlanadi; olmoşlar tizimi boşqa avstroneziya tillariga nisbatan boy. Asosiy söz tartibi — VOS (fe'l–töldiruvçi–ega). Inkor semi-yordamçi fe'llar (masalan, sega, ꞌua) orqali ifodalanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Fiji tili // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/62 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAFiji tili. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/62
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/62
Raqamlarda
Sözlaşuvçilar soni · 1996-yil
330 ming kişi
+3,1 %1991-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.