Fotima Samarqandiy
SaqlaşBoşqa nomlari: Fatima al-Samarqandi
Öqiş: 2 daqiqa
Fotima binti Muhammad ibn Ahmad as-Samarqandiy — musulmon olamida tanilgan olima va huquqşunos ayol. Ingliz tilidagi manbada u 12-asrda yaşagan sunniy hanafiy faqiha sifatida tilga olinadi.
Hayoti
13Özbekça Vikipediyaga köra, Fotima Namangan viloyatidagi Kosonsoy tumanida tuğilgan. U yoşligidan ilmga intilgan. Otasi fiqh olimi bölib, qizining qobiliyatini payqab, uning ta'lim olişiga katta e'tibor bergan. Fotima fiqh, xattotlik va boşqa ilmlarni örgangan.
Otasining ismi borasida manbalar bir-biriga mos kelmaydi. Özbekça Vikipediya uni Alouddin Samarqandiy deb ataydi. Inglizça Vikipediyada esa otasi Muhammad ibn Ahmad as-Samarqandiy deb körsatilgan. Ikkala manbada ham otasi «Tuhfatul fuqaho» asarining muallifi sifatida eslanadi.
Nikohi
13Özbekça manbaga köra, Fotimaga arab va ajam yurtlaridan, hatto podşolardan ham sovçilar kelgan. Otasi esa qizini ilmli şogirdi Kosoniyga bergan. Inglizça manbada erining ismi Alouddin al-Kosoniy deb yozilgan. Kosoniy ustozining «Tuhfatul fuqaho» kitobiga sakkiz jildlik şarh yozib, uni «Badoius sanoi» deb atagan. Inglizça manbaga köra, şu kitob Fotimaning mahri bölgan. Özbekça manbada esa ustozi kitobni körib, qizini unga nikohlab bergani aytiladi.
Er-xotin Xalabga (Halab) köçib borgan. Özbekça manbaga köra, ularga Salohiddin Ayyubiyning yaqinlaridan bölgan Nuriddin Zinkiy homiylik qilgan. Inglizça manbada Fotima Nuriddinning şaxsiy maslahatçisi bölgani, Nuriddin esa Saloh ad-Dinning murabbiysi ekani yoziladi.
Fatvolari
13Özbekça manbada keltirilişiça, otasi kelgan fatvoni qiziga körsatmasdan javob bermagan, şuning uçun fatvolarda ikkalasining muhri bölgan. Xalabda esa fatvolarni köpinça mohir xattot Fotima özi yozib, muhr bosiş uçun Kosoniyga topşirgan. Kosoniy undan maslahat söragan. Inglizça manbaga köra, eri fatvoda adaşganda Fotima töğri hukmni aytib, xatoning sababini tuşuntirgan, Kosoniyning huquqiy fikrlarini tuzatgan va tahrir qilgan.
Xayrli işlari
13Xalab tarixçisi Ibn al-Adimning yozişiça, Fotima Ramazonda bilaguzugini sotib, talabalarga öz hisobidan iftor bergan. Inglizça manbada tadqiqotçi Hoda Gamalga tayanib, uning erkak faqihlar uçun ixtiyoriy iftor beriş urfini boşlagani aytiladi.
Vafoti
13Fotima 581 hijriy yilda hozirgi Suriyadagi Halab şahrida vafot etgan. Qabri Ibrohim Xalil jome masjidi oldidagi qabristondadir. Özbekça manbaga köra, Kosoniy har juma kuni xotinining qabrini ziyorat qilgan. Keyinçalik u ham vafot etib, Suriyada dafn qilingan.
Merosi
13Inglizça Vikipediyada Fotima islom huquqşunosligi tarixidagi ta'sirli ayollardan biri sifatida tilga olinadi. Özbekça manbada uning fatvolari fiqhiy jihatdan ham, xattotlik jihatidan ham muhim manba deb baholanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Fotima Samarqandiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1393 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAFotima Samarqandiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1393
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1393
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q12230165wikidata.org · 3 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.