Gandbol
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Gandbol (nemisça «Hand» — «qöl» va «Ball» — «töp»), qöl töpi — ikki jamoa töpni qöl bilan bir-biriga uzatib, uni raqib darvozasiga kiritişga harakat qiladigan sport öyini. Inglizça va rusça Vikipediyaga köra, zamonaviy gandbolda har jamoadan maydonga yetti kişi — oltita maydon öyinçisi va darvozabon çiqadi. Öyin odatda yopiq zalda ötkaziladi; ayrim hollarda oçiq maydonda öynaladigan dala gandboli va plyaj gandboli turlari ham bor.12
Tarixi
13Qöl bilan öynaladigan töp öyinlari qadimdan ma'lum: rusça Vikipediyaga köra, ular haqida Gomerning «Odisseya»sida va rimlik tabib Galen asarlarida eslatiladi. ÖzME'ga köra, hozirgi gandbol XIX asr oxirida Yevropada şakllangan va uning ixtiroçisi daniyalik Xolger Nilsen hisoblanadi (1898). Rusça Vikipediyaga köra, Nilsen Ordrup şahridagi bilim yurtida jismoniy tarbiya öqituvçisi bölgan va bu öyinni qizlar guruhlari darslariga kiritgan; inglizça Vikipediyaga köra, u gandbolning ilk yozma qoidalarini 1906-yilda e'lon qilgan. Bu davrda Çexiyada «xazena» deb atalgan öxşaş xalq öyini, Germaniyada esa ayollar uçun «qöl töpi» öyini tarqalgan edi.
Qoidalari
13Öyin 40×20 m ölçamli maydonda öynaladi. ÖzME'ga köra, darvozalar kengligi 3 m va balandligi 2 m. Inglizça Vikipediyaga köra, darvoza atrofida 6 metrlik zona bölib, unga faqat himoyalanuvçi jamoa darvozaboni kirişi mumkin; hujumçilar töpni bu zonadan taşqaridan yoki zona ustiga sakrab, oyoği yerga tegmasdan otadi. Öyinçi töpni qölida uşlab köpi bilan uç qadam qöyişi va uç soniyagaça tutib turişi mumkin, söng uni uzatişi, darvozaga otişi yoki yerga urib olib yurişi kerak. Töpga oyoq bilan tegiş taqiqlangan, buni faqat öz zonasidagi darvozabon qila oladi.
ÖzME'ga köra, töp çarmdan tayyorlanadi, uning oğirligi 325–475 g, aylanasi 54–58 sm. Hozirgi qoidalarga köra, öyin 30 daqiqadan iborat ikki taymdan tuzilgan; ÖzME esa ayollar öyini qisqaroq — 50 daqiqa davom etganini qayd etadi.
Xalqaro musobaqalar
13Xalqaro gandbol federatsiyasi (IHF) 1946-yilda tuzilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, erkaklar dala gandboli ilk bor 1936-yilgi Berlin Olimpiadasida öynalgan; zal gandboli 1972-yildan erkaklar, 1976-yildan esa ayollar uçun Olimpiya öyinlari dasturiga kiritilgan. Erkaklar örtasida jahon çempionati 1938-yildan, ayollar örtasida 1957-yildan ötkaziladi; 1995-yildan buyon erkaklar çempionati har ikki yilda bölib ötadi.
Özbekistonda
13ÖzME'ga köra, Özbekistonda gandbol 1923–1924-yillarda paydo bölgan, ilk musobaqa 1926-yilda Toşkentda ötkazilgan. 1991-yilda Özbekiston gandbol federatsiyasi tuzilgan va şu yildan respublika çempionati muntazam ötkazib kelinadi. Barça viloyatlarda gandbol böyiça bolalar sport maktablari, erkaklar, ayollar va ösmirlar jamoalari faoliyat körsatadi. Ayollar terma jamoasi 1997-yilda Osiyo çempionatida törtinçi örinni egallagan va Germaniyadagi jahon çempionatida qatnaşgan. Gandbolni rivojlantirişda murabbiylar F. Abdurahmonov va V. Kaplinskiy, Olimpiya öyinlari va jahon çempioni M. Vasilyev, jahon çempioni S. Zemlyanova va boşqalarning hissasi katta.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Gandbol // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2977 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAGandbol. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2977
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2977
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Гандболru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Handballen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 2-jild, 82-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 82-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.